کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 507

د) مناکب

مناکب جمع منکب و به عقیده بعضی سمتی بود که در جاهلیت نیز در میان قبیله وجود داشت و فوق عریف و تحت نظر شیخ قبیله بود و وظیفه نظارت بر اعمال پنج عریف تحت نظر خود را به عهده می گرفت. (1)

اما بعضی دیگر از نوشته ها، ایجاد این منصب را به زیاد بن ابیه و برای تسلط و نظارت بیشتر بر اعمال و کارهای عرفا نسبت داده اند.(2)برخی نیز نظر بر این عقیده اند که گرچه این منصب در زمان زیاد ایجاد شد، اما سمتی پایین تر از عریف و معاون او به حساب می آمد.(3)در کتاب لسان العرب چند قول در باره این سمت ذکر شده است: 1. عریف، 2. رئیس عرفاء، 3. مرتبه ای پایین تر از عریف.(4)

در میان نصوص تاریخی عبارتی وجود دارد که عبیدالله بن زیاد در سال 60ه. ق آن را بیان کرده و از منکب در ردیف شرطه، عرفا و مقاتله (جنگ جویان) یاد کرده است.(5)

ه) سرپرست بیت المال

در ابتدای تأسیس شهر کوفه سرپرستی بیت المال به عهده شخص امینی بود که مستقیماً از طرف خلیفه تعیین می شد و تنها در مقابل او جواب گو بود و جایگاهی در عرض والی کوفه داشت، چنان که در تاریخ آمده است که عُمر در سال 21ه. ق عمار را به عنوان امیر کوفه و عبدالله بن مسعود را به عنوان متصدی بیت المال این شهر نصب کرد.(6)ابن مسعود این سمت را تا چند سال خلافت عثمان نیز بر عهده داشت، پس از آن این سمت را افرادی، همچون اباجُبَیره انصاری، قیس بن عَطارد و

1- تاریخ التمدن الاسلامی، ج 1، ص 176.
2- تنظیمات الجیش العربی، ص 223.
3- الحیاه الاجتماعیه، ص 54.
4- لسان العرب، ج 14، ص 277.
5- تجارب الامم، ج 2، ص 50.
6- مروج الذهب، ج 2، ص 343؛ تاریخ الطبری، ج 3، ص 228.