کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 508

قَبیفه بن جابر اسدی بر عهده داشتند. (1)در سال 26ه. ق بین ابن مسعود، سرپرست بیت المال و سعد بن ابی وقاص، والی کوفه اختلافی بر سر قرضی که سعد از بیت المال گرفته بود، رخ داد که همین کشمکش بهانه ای شد تا عثمان سعد را عزل و به جای او ولید را نصب کند.(2)اما در زمان امویان، صاحب این منصب، استقلال خود را از دست داد؛ بدین ترتیب که به وسیله امیر کوفه منصوب می شد نه رئیس حکومت مرکزی.

یکی از سرپرستان بیت المال در زمان حضرت علی (علیه السلام) شخصی به نام وهب بن عبدالله بود.(3)

و) سرپرست دیوان خراج

منظور از خراج، خراج منطقه سواد که شامل کوفه و بصره هر دو می شد، می باشد که در فصل چهارم به آن اشاره شد. از همان سال های آغاز تشکیل شهر کوفه، مسئول خراج، مقامی مستقل داشت و در عرض امیر بود و به وسیله خلیفه تعیین می شد، چنان که هم زمان با معرفی عمّار به عنوان والی و ابن مسعود به عنوان مسئول بیت المال از سوی عمر در سال 21ه. ق، عثمان بن حنیف به عنوان متولی خراج تعیین شد.(4)متولی این سمت در سال های پایانی خلافت عثمان جابر مُزَنی بود. (5)گفتنی است افرادی، همچون قرظه بن کعب انصاری و عبدالله بن سلمه را متولیان این سمت در زمان حضرت علی (علیه السلام) دانسته اند.(6)

معاویه هنگام نصب مغیره بن شعبه برای فرمانداری کوفه، عبدالله بن دراج را نیز به عنوان متولی خراج سواد تعیین کرد.(7)او درآمد سرشاری را از راه جمع آوری خراج نصیب معاویه نمود.(8)

1- الخراج فی العراق، ص 284.
2- تاریخ الطبری، ج 3، ص 311.
3- الاداره الاسلامیه فی عهد عمر، ص 284.
4- مروج الذهب، ج 1، ص 343؛ تاریخ الطبری، ج 3، ص 228.
5- تاریخ الطبری، ج 3، ص 446.
6- الخراج فی العراق، ص 284؛ الاداره الاسلامیه فی عهد عمر، ص 476.
7- تاریخ الطبری، ج 4، ص 69.
8- بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوره اموی، ص 120.