- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- یک - کوفان: 17
- دو - سورستان: 17
- اشاره 17
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- هفت- دارالهجره. 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ب) مساحت 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اول - اُقحُوان: 30
- اشاره 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- دوم - حلفاء: 30
- چهارم - شقائق: 30
- سوم - خزامی: 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- اشاره 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- پنجم - شیح: 31
- دوم - گیاهان 34
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- سوم - اسب 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- دوم - گاو 39
- پنجم - قاطر 41
- ششم - گوسفند 41
- چهارم - الاغ 41
- هفتم - کبوتر 42
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوازدهم - خوک 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- یازدهم - سگ 43
- اول - موش 43
- ب) حیوانات آبی 44
- اشاره 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- دو - مارماهی 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- اشاره 45
- سه - زِمّیر 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- ج) نهر نیل 47
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ب) نهر سُورا 47
- ه) نهر سَدیر 48
- ز) نهر صَراه 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- د) نهر تاجیه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ی) نهر کوثی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ن) نهر شیلی 49
- م) نهر بُوَیب 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- اشاره 50
- الف) ساتیدَما 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) کوفان 50
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- اشاره 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- د) چاه مُبارک 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- شش - بَدیق 54
- نه - بَقیقا 55
- هفت - بَرْثَه 55
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- یازده - جُبّه 55
- هشت - بَرَدان 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- هفده - حیره 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و دو - سَوادیّه 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- سی - سَکِن 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- اشاره 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ح) دیر سلسله 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ل) دیر کعب 76
- ی) دیر الشّاء 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- ١. خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- دو - نورگیرها 87
- ب) مصالح ساختمانی 87
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اشاره 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- ٢. بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- اشاره 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- اشاره 118
- دوم - بیت الطشت 118
- اول - دکّه القضاء 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- سوم - سفینه نوح 119
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- اشاره 123
- ب) دیگر مساجد 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- سه - مساجد دیگر 130
- اشاره 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- اشاره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه الموالی 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- ب) چهارسوها 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- اشاره 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- اشاره 164
- اشاره 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 165
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- اشاره 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- اشاره 169
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- اشاره 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- ب) صحراها 170
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- هفت - صحرای سالم 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- ج) کُناسَه 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- د) سَبْخَه 173
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ه) دارالرزق 174
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- کوفه 176
- اشاره 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- یک - شجاعت 178
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- یک - دنیاطلبی 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- سه - اجتهادات نابجا 185
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- اشاره 188
- شش - بخل 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- هفت - خیانت گری 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- اشاره 191
- و) عطسه نمودن 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- اشاره 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- الف) نوع پول رایج 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- اشاره 208
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- ب) آداب تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- الف) فضیلت تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- اشاره 219
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- یک - بنایی و معماری 220
- 4. مشاغل 220
- چهار - کاشی سازی 221
- سه - گچ کاری 221
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- شش - سفال گری 222
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- هشت - آهن گری 223
- نُه - نجّاری 223
- یازده - صابون سازی 224
- ده - زرگری 224
- سیزده - آسیابانی 225
- پانزده - دباغی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- هجده - حصیربافی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست - خیمه سازی 227
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- اشاره 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- سه - بقّالی 229
- یک - صرّافی 229
- دو - قصابی 229
- یک - حمّامی 230
- شش - سمساری 230
- دو - حَجّامی 230
- چهار - علف فروشی 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- اشاره 230
- چهار - نظافت گری شهر 231
- سه - قَصّاری 231
- پنج - پزشکی 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- ٧. کشاورزی 236
- چگونگی آبیاری 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- یک - خَراج 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- اشاره 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- هفت - زمین های صوافی 244
- اشاره 245
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- اول - عطاء 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- الف) شاعران 263
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- اول - اسلام 264
- چهارم - سیاست 264
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- اشاره 266
- دو - شاعران 266
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- ب) خطیبان 276
- اشاره 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- سه - زیاد بن ابیه 277
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- دو - نعمان بن بشیر 277
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- ه) تدبّر 294
- و) خشوع 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- د) ترتیل 294
- قاریان قرآن 295
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- الف) موسیقی 299
- ب) می خوارگی 301
- الف) آداب نوشتن 302
- 6. کتابت و خط 302
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- اشاره 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- ٢. ازدواج 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- اشاره 317
- دو - آرایش عروس 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- نُه - تبریک عروسی 320
- اشاره 321
- ده - شستن پای عروس 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- ب) تکفین 323
- د) نماز بر میت 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- الف) اعلان جنگ 329
- 4. جنگ و صلح 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- اشاره 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- ز) پیک 355
- و) اسلحه سازی 355
- ح) صلح 358
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ط) شعارهای جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- یک - جمع نیرو 367
- اشاره 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- اشاره 373
- چهارم - قائد 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- سوم - طُرَنْجار 375
- س) آرایش جنگی 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- اشاره 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- الف) آداب سفر 387
- اشاره 387
- سه - برداشتن عصا 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- ج) شمع 393
- د) حرادیّ 393
- اشاره 394
- ب) اِداوَه 394
- الف) ابریق 394
- ٨. ظروف 394
- ج) بُرْمَه 394
- د) تَوْر 394
- و) جَرَّه 395
- ه) جِراب 395
- ز) جَفْنَه 395
- ح) دَلْو 395
- ی) زِقّ 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- ک) سطیحه 396
- م) صَحْفَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- س) ظَبْیَه 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ص) قَدَح 398
- ر) قِرْبَه 398
- ف) قارُورَه 398
- خ) قُلَّه 399
- ت) قَصْعَه 399
- ث) قَعْب 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- غ) کَوْز 400
- ض) کَأْس 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ظ) کُوب 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اب) مِخْضَب 401
- اد) مزاده 401
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- ٩. دوستی 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- اشاره 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اول - عطر 405
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- اشاره 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- اول - حناء 407
- دوم - روغن بان 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- اشاره 421
- الف) پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- دو - نام پارچه ها 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- سوم - حریر 422
- پنجم - دیباج 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دهم - کتان 424
- نهم - قَزّ 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- چهاردهم - وَشی 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- اشاره 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- ششم - نِقاب 432
- هفتم - خِمار 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- سوم - بُرْجُد 434
- اشاره 434
- دوم - بِجاد 434
- دو - پوشش بدن 434
- یکم - بَتّ 434
- چهارم - بُرْد 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هفتم - جُبَّه 436
- هشتم - جلْباب 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- چهاردهم - رِداء 439
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- هفدهم - ساج 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- هجدهم - سُدوس 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- اشاره 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- چهار - پوشش کف پا 454
- سوم - خُفّ 454
- یکم - جَوْرَب 454
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- اشاره 457
- ١. غذاها 458
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اشاره 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- سوم - ثَرید 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- ششم - حَیْس 465
- چهارم - حریره 465
- پنجم - حَساء 465
- هفتم - رَبیکَه 466
- هشتم - رَغیده 466
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- نهم - رَهیده 467
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- دوازدهم - شِواء 468
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- شانزدهم - عَصیده 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- هجدهم - قَدید 469
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیستم - نارباجه 470
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- اشاره 471
- و) سفره غذا 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- یک - سُفْره 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- چهار - مائده 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- سه - طَبَق 472
- دو- خُوان (خِوان) 472
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- اشاره 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- اشاره 473
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- سه - شیره 474
- اشاره 474
- یک - نَبیذ 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- چهار - مِرْز 475
- پنج - نقیع 475
- سه - فُقّاع 475
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- ب) حَلواء 476
- ٣. میوه ها 476
- الف) جَوْزینَق 476
- اشاره 476
- 4. تنقلات 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- اشاره 481
- یک - اولین قاضی 481
- و) ابوموسی اشعری 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- ب) آیین دادرسی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- اشاره 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- اشاره 489
- ه) مجازات ها 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- اول - سرقت 491
- اشاره 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- الف) والی 495
- اشاره 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- د) مناکب 507
- ه) سرپرست بیت المال 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
دلیل نامگذاری آن به جمل نیز این بوده است که در کنار این چشمه، شتر ماده ای (جَمل) هلاک شده بود. بعضی نیز در باره دلیل نامگذاری آن گفته اند که جَمل نام شخصی بوده که این چشمه را استخراج کرده است. (1)
چهل و دو - عین صَید
ناحیه ای بوده است در سر راه کوفه - بصره و در سی میلی عین جمل به طرف کوفه. ظاهراً این ناحیه در کنار فرات یا نهری از آن واقع بوده است؛ زیرا در علت نامگذاری آن گفته اند که به سبب فراوانی صید ماهی به این نام نامیده شده است. گفتنی است که خَفّان در نزدیکی این مکان قرار داشته است. (2)
چهل و سه - عین ظَبْی
نام ناحیه ای بوده در بیابان سَماوه که بین کوفه و شام واقع است. (3)
چهل و چهار - غاضِریَّه
روستایی بوده است نزدیک کربلا و در شمال شرقی آن و منسوب به تیره غاضره از بنی اسد. (4)تفصیل بیشتر در باره این روستا در بخش بررسی مسیر امام حسین (علیه السلام) خواهد آمد.
چهل و پنج - غَرِیّان
این لغت، تثنیه غری است، به معنای هر چیز نیکو. غرّیان، دو مناره مستطیل شکل بلند واقع در نزدیکی نجف و در غرب کوفه بودند (نقشه شماره1) که به وسیله یکی از پادشاهان «آل منذر» حاکم بر حیره و به یادبود دو ندیمی که در حال مستی
1- معجم البلدان، ج 4، ص 177؛ مراصد الاطلاع، ج 2، ص 977.
2- معجم البلدان، ج 4، ص 179.
3- معجم البلدان، ج 4، ص 179 و برای اطلاع از سماوه، ر. ک: معجم البلدان، ج 3، ص 245.
4- معجم البلدان، ج 4، ص 183؛ منطقه الکوفه، ص 236.