کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 69

شرقی کوفه را دربرگرفته بودند. (1)به این منطقه ممتد از شرق تا شمال، اصطلاحاً «سَوادُ الکوفه» گفته می شد (2)؛ زیرا به سبب فراوانی نخلستان ها، بوستان ها، باغ ها و کشت زارهای این منطقه، رنگ سبز این منطقه از دور به شکل سیاه به نظر می آمد. البته باید یادآور شد که اصطلاح «سواد الکوفه» با «سواد العراق» بسیار متفاوت است؛ زیرا دومی محدوده بسیار وسیعی را که کوفه و بصره جزئی از آن بود، شامل می شد، چنان که در بعضی از کتاب ها طول آن از موصل تا عَبّادان و عرض آن از عُذَیب در اطراف کوفه تا حُلوان که مساحت 160 فرسخ را شامل می شد، تعیین شده است. (3)اَحنف بن قیس بصری یکی از یاران حضرت علی (علیه السلام) ، که در زمان مورد بحث ما می زیسته است، هنگام ذکر فضایل کوفه از باغ های در هم پیچیده شده نام می برد. (4)

در دیرهای اطراف کوفه که محل عبادت و زندگی راهبان مسیحی بود، باغ های فراوانی وجود داشت که بعضی اوقات میوه های آنها به کوفه صادر می شد. همچنین گفته شده که بوستان هایی برای پرورش انواع گل ها در این دیرها ایجاد شده بود. (5)

گفتنی است که کثرت و فراوانی باغ های کوفه به قدری بود که در زمان حکومت مغیره بن شعبه بر کوفه (41 - 50ه. ق) ، مقدار محصولات کوفه از باغ های کوفه به مراتب بیشتر از غلات کوفه بود. (6)آبیاری همه باغ ها به وسیله نهرها و جوی های منشعب شده از فرات صورت می گرفت.

اما با این اوصاف، تاریخ به جز یک مورد، آن هم «بوستان زائده ثقفی» نام دیگر باغ های کوفه را در خود ضبط نکرده است. بوستان زائده، متعلق به زائده بن قدامه ثقفی از قبیله ثَقیف بود که در محدوده سهم این قبیله و در منتهی الیه شمال شرقی

1- تاریخ الکوفه، ص 163؛ رحله ابن جبیر، ص 189؛ مختصر کتاب البلدان، ص 156.
2- تاریخ الکوفه، ص 163؛ معجم البلدان، ج 3، ص 273.
3- معجم البلدان، ج 3، صص 272 و 273.
4- مختصر کتاب البلدان، ص 156.
5- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه، صص 142 و 143.
6- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه، ص 141.