کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 89

بنابراین می توان چنین تصور کرد که در زمان خلافت حضرت علی (علیه السلام) (سال 36-40ه. ق) بیشتر خانه های کوفه از خشت و تعداد اندکی از آجر بنا شده بود. البته بعضی نیز از وجود کلبه های نی در زمان آن حضرت خبر داده اند. (1)

در زمان حکومت معاویه و در دوران امارت زیاد بر کوفه (سال 50 - 53ه. ق) خانه های آجری به سرعت افزایش یافت؛ چنان که نقل شده است که بیشترین خانه های آجری را قبیله مُراد و خَزْرَجیان کوفه به خود اختصاص داده بودند. (2)درباره ساختمان مسجد در زمان زیاد، گفته شده است که وی در دوران امارت خود دست به بازسازی اساسی مسجد زد و آجر و ستون های آن را از اهواز آورد. (3)

بنابراین، می توان نتیجه گرفت که در آن زمان هنوز آجرپزی در کوفه صورت نمی گرفت و مردم ناچار بودند که آجر خانه های خود را از نقاط دیگر، مانند حیره و اهواز تهیه کنند. همچنین با توجه به اهمیت روز افزون کوفه و کاهش اهمیت حیره و سیل مهاجرت از حیره به کوفه می توان چنین نتیجه گیری کرد که بعضی از مردم حیره آجر خانه های متروک خود را از حیره به کوفه انتقال داده و از آنها برای ساختن خانه های خود در کوفه استفاده می کردند یا آن را به کوفیان دیگر می فروختند. در بعضی از کتاب های نیز از آجر بین النهرین سخن به میان آمده است. (4)

در بخش مربوط به مسجد و دارالاماره کیفیت ساخت آجرهای این دو مکان را بیان خواهیم کرد که از آن چنین نتیجه گیری خواهد شد که در سال 60 و 61ه. ق خانه های آجری در کوفه بسیار فراوان بوده به حدی که با خانه های خشتی رقابت می نموده است.

1- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 122.
2- معجم البلدان، ج 4، ص 491؛ تاریخ الکوفه، ص 185؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 255. کتاب اخیر بر این نکته تکیه دارد که در این زمان تنها درِ خانه ها از آجر بوده است.
3- معجم البلدان، ج 4، ص 491.
4- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 97.