کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 9

در شناخت وضعیت تمدنی و فرهنگی این دوره نباید از کتب جاحظ به ویژه کتاب البیان و التبیین و نیز الفهرست ابن ندیم غافل بود» .

در بخش اقتصادی نباید از کتاب های خراج مانند الخراج قاضی ابو یوسف (م182ه. ق) غافل ماند، همچنان که در سکه شناسی این دوره کتاب «شذور العقود فی ذکر النقود القدیمه الاسلامیه» مقریزی (845ه. ق) از بهترین کتب متقدم است.

سفرهای سفرنامه نویسان مسلمان گرچه قرن ها پس از مقطع زمانی مورد بحث انجام شده، اما بسیاری از گزارش های این گونه نوشته ها همچون سفرنامه ناصر خسرو، رحله ابن جبیر، و رحله ابن بطوطه می تواند نمایی هر چند مبهم از این شهر را ارائه دهد که با برخی از قرائن می توان در برخی از جوانب، تصویری از این شهر در مقطع مورد نظر را به دست آورد.

مرور ی بر مطالعات جدید

شاید بتوان گفت که از مهم ترین مطالعات جدید که در این نوشته از آنها استفاده شد، گزارش حفاری های باستان شناسان غربی و عربی در شهر کوفه بود که نتایج مطالعات آنها در قسمت های مختلف به ویژه در مورد مسجد کوفه و دارالاماره همراه با نقشه ها و تصاویر در این نوشته عرضه شده است. افزون بر استفاده از مقاله ها، از مجله هایی همچون: سومر و المورخ العربی و کتاب تخطیط مدین الکوفه عن المصادر التاریخیه و الاثریه کاظم جنابی بسیار مورد بهره برداری قرار گرفت.

در دور معاصر مستشرقان و نویسندگان عرب تلاش فراوانی برای ترسیم وضعیت فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کوفه و نیز دیگر شهرهای عراق انجام داده اند و نوشته های فراوانی را به صورت اختصاصی برای کوفه پدید آورده اند که از جمله متقدمان این عرصه، می توان به حسین براقی (م 1332ه. ق) اشاره کرد که کتاب تاریخ الکوفه وی یکی از جامع ترین کتب در موضوع بحث است که به صورت کلّی و بدون مقید شدن به محدود زمانی جوانب مختلف