- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- دو - سورستان: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- یک - کوفان: 17
- اشاره 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- هفت- دارالهجره. 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ب) مساحت 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اشاره 30
- اول - اُقحُوان: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- چهارم - شقائق: 30
- دوم - حلفاء: 30
- سوم - خزامی: 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- اشاره 31
- پنجم - شیح: 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دوم - گیاهان 34
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- سوم - اسب 39
- دوم - گاو 39
- چهارم - الاغ 41
- ششم - گوسفند 41
- پنجم - قاطر 41
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- دهم - گربه 42
- هفتم - کبوتر 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- اول - موش 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- دوازدهم - خوک 43
- یازدهم - سگ 43
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- دو - مارماهی 44
- ب) حیوانات آبی 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- اشاره 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- اشاره 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- سه - زِمّیر 45
- ج) نهر نیل 47
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ب) نهر سُورا 47
- ه) نهر سَدیر 48
- ز) نهر صَراه 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- د) نهر تاجیه 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ن) نهر شیلی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- ی) نهر کوثی 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- اشاره 50
- الف) ساتیدَما 50
- ب) کوفان 50
- 6. کوه های کوفه 50
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- اشاره 51
- د) چاه مُبارک 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- اشاره 52
- یک - إسْتینیاء 53
- دو - اَقساس مالک 53
- شش - بَدیق 54
- پنج - بداه 54
- چهار - بانِقْیا 54
- سه - اُکَیْراح 54
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- نه - بَقیقا 55
- سیزده - جَرَعه 55
- یازده - جُبّه 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- هفت - بَرْثَه 55
- هشت - بَرَدان 55
- شانزده - جَصّاصه 56
- هفده - حیره 56
- چهارده - جِسْر 56
- پانزده - حَروراء 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- سی و دو - سَوادیّه 60
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی - سَکِن 60
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- اشاره 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- الف) دیارات الأساقف 73
- ج) دیر الجَماجِم 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ح) دیر سلسله 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ل) دیر کعب 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ی) دیر الشّاء 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ١. خانه ها 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- ٢. بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- اشاره 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- دوم - بیت الطشت 118
- اشاره 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- اول - دکّه القضاء 118
- سوم - سفینه نوح 119
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- ب) دیگر مساجد 123
- اشاره 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- سه - مساجد دیگر 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اشاره 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- 4. قصر دارالاماره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- اشاره 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- الف) خیابان ها 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه الموالی 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- ب) چهارسوها 158
- سکّه البَرید 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- ج) کوچه ها 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- ٩. حمام ها 160
- اشاره 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- اشاره 164
- اشاره 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- اشاره 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- اشاره 169
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- اشاره 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- ب) صحراها 170
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- ج) کُناسَه 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- هفت - صحرای سالم 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- اشاره 176
- کوفه 176
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- یک - شجاعت 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- سه - اجتهادات نابجا 185
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- هفت - خیانت گری 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- شش - بخل 188
- اشاره 188
- الف) سلام کردن 189
- ج) معانقه 190
- د) خداحافظی کردن 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- ب) مصافحه 190
- و) عطسه نمودن 191
- اشاره 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- الف) نوع پول رایج 205
- اشاره 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- اول - درهم های بَغْلی 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- الف) فضیلت تجارت 213
- ب) آداب تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- ٣. دام داری 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- اشاره 219
- اشاره 220
- یک - بنایی و معماری 220
- اشاره 220
- 4. مشاغل 220
- الف) صناعات 220
- چهار - کاشی سازی 221
- سه - گچ کاری 221
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- شش - سفال گری 222
- هشت - آهن گری 223
- نُه - نجّاری 223
- ده - زرگری 224
- یازده - صابون سازی 224
- دوازده - عطرسازی 225
- پانزده - دباغی 225
- سیزده - آسیابانی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- هجده - حصیربافی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست - خیمه سازی 227
- اشاره 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- دو - قصابی 229
- یک - صرّافی 229
- سه - بقّالی 229
- چهار - علف فروشی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- اشاره 230
- شش - سمساری 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- یک - حمّامی 230
- دو - حَجّامی 230
- چهار - نظافت گری شهر 231
- پنج - پزشکی 231
- سه - قَصّاری 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- ٧. کشاورزی 236
- چگونگی آبیاری 236
- یک - خَراج 239
- اشاره 239
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- هفت - زمین های صوافی 244
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- اشاره 245
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- اول - عطاء 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- الف) شاعران 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- اول - اسلام 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- دو - شاعران 266
- اشاره 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- اشاره 276
- ب) خطیبان 276
- دو - نعمان بن بشیر 277
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- ه) تدبّر 294
- و) خشوع 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- د) ترتیل 294
- قاریان قرآن 295
- الف) موسیقی 299
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- ب) می خوارگی 301
- 6. کتابت و خط 302
- الف) آداب نوشتن 302
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- اشاره 304
- ج) خط کوفی 307
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- اشاره 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- ٢. ازدواج 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- دو - آرایش عروس 317
- اشاره 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- چهار - همراهان عروس 318
- هفت - ولیمه عروسی 319
- شش - نِثار عروسی 319
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- نُه - تبریک عروسی 320
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- ده - شستن پای عروس 321
- اشاره 321
- ج) حنوط 323
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- الف) اعلان جنگ 329
- 4. جنگ و صلح 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- اشاره 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- اشاره 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ط) شعارهای جنگی 360
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- اول - حمله 364
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- یک - جمع نیرو 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- اشاره 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- چهارم - قائد 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- اشاره 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- س) آرایش جنگی 375
- اشاره 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- سوم - طُرَنْجار 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- 5. پخت وپز 384
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- ب) پختن غذا 385
- ج) پختن نان 385
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- اشاره 387
- الف) آداب سفر 387
- سه - برداشتن عصا 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- پنج - صدقه دادن 388
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- د) حرادیّ 393
- ج) شمع 393
- ب) اِداوَه 394
- ٨. ظروف 394
- اشاره 394
- د) تَوْر 394
- الف) ابریق 394
- ج) بُرْمَه 394
- ه) جِراب 395
- ح) دَلْو 395
- و) جَرَّه 395
- ز) جَفْنَه 395
- ط) زِکْوَه 396
- ی) زِقّ 396
- ک) سطیحه 396
- ل) شَنّ 396
- م) صَحْفَه 397
- س) ظَبْیَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ر) قِرْبَه 398
- ف) قارُورَه 398
- ص) قَدَح 398
- خ) قُلَّه 399
- ت) قَصْعَه 399
- ث) قَعْب 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ض) کَأْس 400
- ظ) کُوب 400
- غ) کَوْز 400
- اه) مَسْک 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- اد) مزاده 401
- اب) مِخْضَب 401
- اح) مِهْراس 402
- از) مِکْتَلْ 402
- ٩. دوستی 402
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- اشاره 404
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اشاره 405
- اول - عطر 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- اشاره 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - روغن بان 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- اول - حناء 407
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- اشاره 408
- پنج - آرایش موها 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- یک - مواد پارچه ها 421
- اشاره 421
- دو - نام پارچه ها 421
- الف) پارچه ها 421
- اشاره 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- دوم - بَزّ 422
- چهارم - خَزّ 422
- سوم - حریر 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- پنجم - دیباج 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- هشتم - قِبْطیّه 424
- نهم - قَزّ 424
- دهم - کتان 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- چهاردهم - وَشی 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- اشاره 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- ششم - نِقاب 432
- هفتم - خِمار 432
- دهم - لِثام 433
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- اشاره 434
- سوم - بُرْجُد 434
- دوم - بِجاد 434
- چهارم - بُرْد 434
- دو - پوشش بدن 434
- یکم - بَتّ 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هفتم - جُبَّه 436
- هشتم - جلْباب 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- چهاردهم - رِداء 439
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- هفدهم - ساج 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- هجدهم - سُدوس 440
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- اشاره 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- چهار - پوشش کف پا 454
- سوم - خُفّ 454
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- یکم - جَوْرَب 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اشاره 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- اشاره 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- سوم - ثَرید 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- چهارم - حریره 465
- پنجم - حَساء 465
- ششم - حَیْس 465
- هشتم - رَغیده 466
- هفتم - رَبیکَه 466
- نهم - رَهیده 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- دهم - سَخینَه 467
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- دوازدهم - شِواء 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- هفدهم - فَریقَه 469
- هجدهم - قَدید 469
- شانزدهم - عَصیده 469
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیستم - نارباجه 470
- اشاره 471
- یک - سُفْره 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- و) سفره غذا 471
- دو- خُوان (خِوان) 472
- چهار - مائده 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- سه - طَبَق 472
- ٢. نوشیدنی ها 473
- اشاره 473
- اشاره 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- اشاره 474
- یک - نَبیذ 474
- سه - شیره 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- چهار - مِرْز 475
- سه - فُقّاع 475
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- پنج - نقیع 475
- ب) حَلواء 476
- 4. تنقلات 476
- الف) جَوْزینَق 476
- اشاره 476
- ٣. میوه ها 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- یک - اولین قاضی 481
- اشاره 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- و) ابوموسی اشعری 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- ب) آیین دادرسی 484
- اشاره 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- ه) مجازات ها 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- اشاره 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- اشاره 491
- دوم - محارب 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اول - سرقت 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- الف) والی 495
- اشاره 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
خانه حضرت علی (علیه السلام) در فاصله 85 متری جنوب غربی مسجد جامع کوفه قرار داشت (1)، به همین دلیل ابن جُبیر و ابن بطوطه محل این خانه را در آخر فضای مسجد ذکر کرده اند. (2)پس از سکونت حضرت علی (علیه السلام) در رحبه، این مکان که قبلاً با نام مطلق «رحبه» از آن یاد می شد، به نام «رحب علی (علیه السلام) » مشهور شد. (3)
طبق گزارش بعضی از کتاب های تاریخی، آن حضرت (علیه السلام) در خانه خود، مکانی با عنوان مسجد که شاید یکی از اتاق های خانه بوده است، بنا نموده بود. (4)همچنین چاه حفر شده به وسیله آن حضرت که با نام «بئر علی (علیه السلام) » مشهور شد و هنوز نیز وجود دارد، در این خانه واقع شده بود. (5)حضرت علی (علیه السلام) در این خانه از دنیا رفت و در همین خانه، مراسم تغسیل و تکفین آن حضرت انجام شد. (6)
در بعضی از احادیث چنین آمده است که این خانه، خانه عبدالله بن هُبَیره مخزومی پسر خواهر حضرت علی (علیه السلام) بوده و ایشان به عنوان مهمان وارد آن خانه شده بود. (7)البته بعید می نماید که حضرت تمام مدت اقامت خود را در این خانه به عنوان مهمان سپری کرده باشد، مگر اینکه بگوییم که عبدالله آن خانه را به حضرت علی (علیه السلام) هدیه کرده یا فروخته بود. در بعضی از توصیفات که از وضعیت داخلی خانه حضرت شده است، فرش ایشان را حصیری کوچک ذکر کرده اند. (8)از بعضی گزارش ها چنین برمی آید که در کنار درِ خانه آن حضرت سکویی ساخته شده بود. (9)
1- ارشاد اهل القبله الی فضل الکوفه، ص 216؛ موسوعه النجف، ج 1، ص 122؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص122؛ تاریخ الکوفه، ص 20.
2- رحله ابن جبیر، ص 188؛ رحله ابن بطوطه، ص 219.
3- الحیاه الاجتماعیه، ص 295.
4- ترجمه الامام علی (علیه السلام) ، ج 3، ص 297.
5- تاریخ الکوفه، ص 25.
6- ارشاد اهل القبله، الی فضل الکوفه، ص 216.
7- ارشاد اهل القبله، الی فضل الکوفه، ص 216.
8- تاریخ من دفن فی العراق، ص 228.
9- بحارالانوار، ج 100، ص 416.