عاشورا، حماسه‌ی جاوید صفحه 162

اثر معروف خود، (1) روایات فرار برخی از یاران از کنار امام در شب عاشورا را ذکر نکرده اند.همچنین دکتر محمد ابراهیم آیتی در کتاب «بررسی تاریخ عاشورا» در این مورد، می نویسد: «شیخ مفید، طبری، ابوالفرج و ابن کثیر این خطبه را نقل کرده اند، ولی هیچ نگفته اند که در این هنگام، کسی از اصحاب، از کنار امام، رفته باشد». (2) .علاّمه مجلسی(رحمه الله) نیز در جلاءالعیون، خطبه فوق را اصل قرار داده، از حدیثی که مفاد آن «برخی رفتند» می باشد، با بی اعتنایی خاص به عنوان «قیل» یاد کرده است.در شب عاشورا، زینب (علیها السلام) با افسردگی ویژه ای رو به امام (علیه السلام) کرده، گفتند: «آیا یاران را آزموده ای تا تو را فردا تحویل دشمن ندهند؟!»علاّمه نراقی در طاقدیس، راجع به «حل بیعت» از سوی امام (علیه السلام) و پاسخ یاران چنین می سراید:گرد آورد آن شهنشاه سترگ جمله اصحاب از خُرد و بزرگازبرادر و زبرادر زادگان هم ز فرزندان ویاران جملگانگفت با ایشان که ای آزادگان ای همه از طینت ما زادگانای همه از خاک علّیین پاک ای همه در خاک مهر تابناکبیعت خود از شما برداشتم من شما را با شما بگذاشتماین شب تار است و دشت بیکران راه ها پیدا به اطراف جهاندشمنان در خواب ظلمت پرده دار راه های روشن اندر هرکناربا من اینان را سرکار است و بس چون که من هستم نجویند هیچ کسبهر من این آسیا در گردش است بهر من این سیل اندر جنبش استچونکه جانبازان میدان وفا این شنیدند از شه ملک صفاجمله یکبار آمدند اندر خروش لجه دریای عشق آمد به جوش