عاشورا، حماسه‌ی جاوید صفحه 309

جنگی نابرابر که سرانجام به پیروزی معاویه و نسل‌کشی از سوی او در میان مؤمنان و خاندان عترت می‌انجامید و در آن صورت حیات اسلام تهدید به نابودی می‌شد؛ زیرا معاویه، طالب سلطنت و امپراتوری بود، نه اوج گسترش اسلام و تعالیم حیاتبخش آن. او با سیاست اهریمنی ویژه‌ای، ظاهر اسلام را باقی گذارده، روح آن را برای همیشه، محکوم به فنا و فراموشی کرد. براین اساس، امام مجتبی علیه السلام، جهت احتراز از عدم تحقق امر دوم، راه حل اول را به ناچار پذیرفت و در برابر اعتراض برخی از یاران فرمود: «انَّما فَعَلْتُ ما فَعَلْتُ إِبْقاءً عَلَیکُمْ»؛ (1)

«به امضای صلح‌نامه تن دادم تا شما باقی بمانید.»

نیز می‌فرمود: «فَتَرَکْتُهُ لِصَلاحِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ وَ حِقْنِ دِمائِها»؛ «خلافت را در راستای مصلحت جامعه و حفظ امت و پیشگیری از خون‌ریزی (نسل‌کشی) ترک کردم.»

قابل ذکر است که پس از شهادت امام مجتبی علیه السلام شیعیان به امام حسین علیه السلام نامه تسلیت نوشتند و خاطرنشان کردند: «... المُنْتَظِرُ لِأَمْرِکَ»؛ (2)

«ما منتظر دستور تو هستیم.»

پرسش 6: چرا امام حسین علیه السلام در زمان معاویه قیام نکرد؟

پاسخ: برای روشن شدن پاسخِ پرسش فوق، باید به چند نکته توجه کرد:

اولًا: موقعیت دوران امام حسن مجتبی علیه السلام را نمی‌توان با موقعیت دوران امام حسین علیه السلام یک‌سان دانست. همانگونه که پیشتر اشاره شد، اگر امام مجتبی علیه السلام هم در دوران امام حسین علیه السلام و یزید، به‌سر می‌برد، بی‌تردید همچون او عمل می‌کرد؛ چنانکه امام حسین علیه السلام نیز در دوران امام مجتبی علیه السلام به بیعت تحمیلی با معاویه تن داد و حدود ده سال خلافت معاویه را تحمّل‌کرد.

ثانیاً: عمل‌کرد معاویه پس از انعقاد صلح تحمیلی، موجب بیداری مؤمنان شد؛ زیرا در پرتو صلح تحمیلی، چهره واقعی و پنهان بنی‌امیه افشا شد. گرچه خواص جامعه، از ماهیّت معاویه و پیروانش آگاه بودند و به یاد داشتند که پس از روی کار آمدن عثمان، ابوسفیان، (پدر معاویه) بر بالای قبر حمزه سیدالشهدا علیه السلام حاضر شد و لگد بر آن کوبید