عاشورا، حماسه‌ی جاوید صفحه 313

پاسخ: مورخ نامور- ابن‌اثیر- می‌نویسد: «معاویه نخستین کس در اسلام بود که برای فرزندش یزید از مردم بیعت گرفت». (1) معاویه سعی داشت تا در باب رهبری اسلامی طرحی نو دراندازد و حکومت اسلامی را به‌صورت امپراتوری و شاهنشاهی در خاندان خود پایدار سازد، لیکن در دستیابی به این مقصود، چند مانع اساسی او را تهدید می‌کرد که آنها عبارتند از:

الف: وجود امام حسن علیه السلام

امام حسن علیه السلام در عهدنامه‌ای که به ناچار بدان تن داده و آن را امضا کرده بود، (2) از معاویه پیمان گرفته بود تا کسی را به عنوان جانشین خود تعیین نکند (3) و نیز امام علیه السلام وی را «امیرمؤمنان» خطاب ننماید. (4) ب: عدم شایستگی یزید برای خلافت

معاویه برای حل این دو مسأله، طرحی ریخت و در نخستین گام پس از گذشت ده‌سال از صلح با امام مجتبی علیه السلام (5) و امضای معاهده، در صدد مسموم کردن و از پای درآوردن امام برآمد، (6) و هنگامی که امام حسن علیه السلام مسموم و شهید گردید، معاویه سر بر سجده گذاشت (7) و سپس به نقض تمام بندهای صلحنامه پرداخت و پس از رفع مانع نخست، به دفع مانع دوّم از اذهان همّت گماشت، و در این راه با «زر و زور و تزویر» (شتابزده) وارد عمل شد. (8) یزید برخلاف پدرش- معاویه- چهره کریه خود را در هاله‌ای از تظاهر و ریاکاری

1- همان، ج 4، ص 13.
2- الغدیر، ج 11، صص 8- 6.
3- نک: به مبحث صلح تحمیلی، در همین کتاب.
4- همان.
5- سفینةالبحار، ماده «حسن» و «ارشاد»، ص 174.
6- الکامل، ج 3، ص 198: تاریخ یعقوبی، ج 24، صص 196- 203.
7- مروج‌الذهب، ج 3، ص 7: الغدیر، ج 11، ص 9.
8- جرجی زیدان در کتاب معروف خود- تمدّن اسلام، فصل سیاستمداران بزرگ، معاویه را در شمار تزویرگران مهم تاریخ می‌شمارد.