- تقدیم به: 1
- تشکر و قدردانی 1
- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 2
- چکیده 6
- پیش گفتار: 8
- انگیزه های انتخاب این موضوع 11
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 13
- اشاره 13
- اشاره 14
- نقش افراد در تاریخ 14
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 14
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 17
- 1. لقب مختار 22
- اشاره 22
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 22
- 2. پدر مادر مختار 23
- پدر مختار: 23
- مادر مختار: 24
- 3. محل رشد و پرورش مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 27
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 27
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 29
- ب) تقوا: 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 30
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 30
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 32
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 36
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 42
- اشاره 49
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 49
- علل شکست قیام توابین 53
- مبحث پنجم: قیام مختار 55
- اشاره 55
- گفتار اول: شروع قیام 56
- اشاره 59
- گفتار دوم: اهداف قیام 59
- بیعت نامه 61
- گفتار سوم: همراهان قیام 62
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 68
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 72
- گفتار ششم: مخالفان قیام 75
- أ. اشراف کوفه 75
- ب. امویها 78
- ج. زبیریان 80
- اشاره 80
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 81
- اشاره 82
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 82
- سرانجام مختار و شهادت او 84
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 87
- اشاره 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 88
- اشاره 88
- گفتار اول: مورخان 89
- اشاره 89
- 1. طبری 90
- 2. ابن اثیر 92
- 3. مسعودی 93
- 4. یعقوبی 94
- گفتار دوم: علماء شیعه 96
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 96
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 100
- اشاره 110
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 110
- روایات نکوهش مختار 114
- دلایل ردّ این روایات 116
- اشاره 122
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 122
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 122
- چرا محمد حنفیه؟ 125
- محمد بن حنفیه کیست؟ 126
- تحلیل و بررسی 129
- اشاره 129
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 129
- تحلیل و بررسی 130
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 130
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 132
- اشاره 136
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 136
- نتیجه 139
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 144
- اشاره 144
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 145
- 1. امام سجادعلیه السّلام 145
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 149
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 152
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 154
- اشاره 154
- اشاره 155
- دیدگاه مورخان 155
- سخن زرگلی 157
- سخن علامه باقر شریف القرشی 157
- علامه عبدالرزاق مقرّم 158
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 159
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 159
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 161
- دیدگاه محدثان 161
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 164
- نظر علامه مامقانی 164
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 164
- نظر آیت الله خویی(ره) 167
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 168
- بزرگان معاصر قیام 171
- 1. محمد حنفیه 171
- 2. ابن عباس 180
- تحلیل و بررسی 183
- اشاره 186
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 186
- اشاره 190
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 190
- گفتار اول: ادعای نبوت 191
- اشاره 191
- مخالفان نهضت مختار: 193
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 195
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 197
- اشاره 201
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 201
- بیعت مختار 204
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 207
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 216
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 217
- اشاره 217
- مختار و میثم تمار 218
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 220
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 221
- تازندگان اسب 222
- کشتن عمر سعد 224
- شمر بن ذی الجوشن 227
- حرمله بن کاهل 228
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 231
- سنان بن أنس 231
- چگونگی دستگیری خولی 232
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 234
- جنگ با عبید الله بن زیاد 234
- کشته شدن حصین بن نمیر 235
- کشته شدن شرحبیل 236
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 238
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 244
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 244
- نامه محمّد بن حنفیه 245
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 248
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 249
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 251
- دعای امام سجادعلیه السّلام 251
- دعای محمد بن حنفیه 253
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 254
- اشاره 257
- جمع بندی و نتیجه گیری 257
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 260
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 261
- فهرست منابع 267
یدع فیهم احداً إلاقتله، قتله بقتلهٍ و ضربهٍ بضربهٍ، ینتقم لی و لاولیائی و اهل بیتی و اشیاعی منهم»(1)
«پروردگارا جوان ثقفی (مختار) را بر آنها مسلط گردان، تا شربت تلخ و ناگوار مرگ را به کام آن ها فرو ریزد و همه آن ها را به خاطر جنایتشان به خاک و خون مذلت بکشد و انتقام من و دوستانم و اهل بیتم را از آن ها بازستاند؛ زیرا آن ها ما را فریب دادند و حق ما را انکار کردند و به ما یاری ننمودند.»
چند سال بیشتر طول نکشید که این فراز از نفرین امام دامن مردم کوفه را فرا گرفت و در کوفه قتلگاه های دیگری به راه افتاد، این بار قربانیان، آن پاکان و عزیزان خدا نبودند بلکه جنایت کارانی بودند که دست هایشان تا مرفق در خون آزادگان رنگین شده بود.
مختار و میثم تمار
کم نیستند بی گناهانی که در طول تاریخ، به جرم حقیقت خواهی و حق جویی به زندان و زنجیر گرفتار شده اند و بسیارند شیعیان و دوستان اهل بیت علیه السّلام که به جرم عشق و محبت آنان، گرفتار شکنجه و زندان شده اند و مختار اینک به همین جرم به درون سیاه چال کوفه می افتد.
اولین آشنای او در زندان صحابی بزرگ امیر مومنان علیه السّلام است. وقتی میثم تمار را نزدعبیدالله بن زیاد آوردند و گفتند که او از اصحاب امیرالمؤمنین است،
1- بحار الانوار، مجلسی، ج 45، ص 10.