- تشکر و قدردانی 1
- تقدیم به: 1
- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 2
- چکیده 6
- پیش گفتار: 8
- انگیزه های انتخاب این موضوع 11
- اشاره 13
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 13
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 14
- نقش افراد در تاریخ 14
- اشاره 14
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 17
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 22
- 1. لقب مختار 22
- اشاره 22
- 2. پدر مادر مختار 23
- پدر مختار: 23
- مادر مختار: 24
- 3. محل رشد و پرورش مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 27
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 27
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 29
- ب) تقوا: 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 30
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 30
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 32
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 36
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 42
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 49
- اشاره 49
- علل شکست قیام توابین 53
- اشاره 55
- مبحث پنجم: قیام مختار 55
- گفتار اول: شروع قیام 56
- گفتار دوم: اهداف قیام 59
- اشاره 59
- بیعت نامه 61
- گفتار سوم: همراهان قیام 62
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 68
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 72
- گفتار ششم: مخالفان قیام 75
- أ. اشراف کوفه 75
- ب. امویها 78
- ج. زبیریان 80
- اشاره 80
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 81
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 82
- اشاره 82
- سرانجام مختار و شهادت او 84
- اشاره 87
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 87
- اشاره 88
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 88
- گفتار اول: مورخان 89
- اشاره 89
- 1. طبری 90
- 2. ابن اثیر 92
- 3. مسعودی 93
- 4. یعقوبی 94
- گفتار دوم: علماء شیعه 96
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 96
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 100
- اشاره 110
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 110
- روایات نکوهش مختار 114
- دلایل ردّ این روایات 116
- اشاره 122
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 122
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 122
- چرا محمد حنفیه؟ 125
- محمد بن حنفیه کیست؟ 126
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 129
- تحلیل و بررسی 129
- اشاره 129
- تحلیل و بررسی 130
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 130
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 132
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 136
- اشاره 136
- نتیجه 139
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 144
- اشاره 144
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 145
- 1. امام سجادعلیه السّلام 145
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 149
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 152
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 154
- اشاره 154
- دیدگاه مورخان 155
- اشاره 155
- سخن زرگلی 157
- سخن علامه باقر شریف القرشی 157
- علامه عبدالرزاق مقرّم 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 159
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 159
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 160
- دیدگاه محدثان 161
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 161
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 164
- نظر علامه مامقانی 164
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 164
- نظر آیت الله خویی(ره) 167
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 168
- 1. محمد حنفیه 171
- بزرگان معاصر قیام 171
- 2. ابن عباس 180
- تحلیل و بررسی 183
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 186
- اشاره 186
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 190
- اشاره 190
- گفتار اول: ادعای نبوت 191
- اشاره 191
- مخالفان نهضت مختار: 193
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 195
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 197
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 201
- اشاره 201
- بیعت مختار 204
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 207
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 216
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 217
- اشاره 217
- مختار و میثم تمار 218
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 220
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 221
- تازندگان اسب 222
- کشتن عمر سعد 224
- شمر بن ذی الجوشن 227
- حرمله بن کاهل 228
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 231
- سنان بن أنس 231
- چگونگی دستگیری خولی 232
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 234
- جنگ با عبید الله بن زیاد 234
- کشته شدن حصین بن نمیر 235
- کشته شدن شرحبیل 236
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 238
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 244
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 244
- نامه محمّد بن حنفیه 245
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 248
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 249
- دعای امام سجادعلیه السّلام 251
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 251
- دعای محمد بن حنفیه 253
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 254
- اشاره 257
- جمع بندی و نتیجه گیری 257
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 260
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 261
- فهرست منابع 267
این بانوی بزرگ، غیر از مختار فرزندان دیگری هم داشته است که همگی را تقدیم اسلام کرده است. او داغ شهادت همسر و سه پسر خود را تحمل کرد و تا پایان عمر خویش در حوادث تلخ و شیرین روزگار در کنار فرزندش مختارباقی ماند و در تمام این فراز و نشیبها هیچ گاه بیم و هراس به خود راه نداد و چون مختار نیز به شهادت رسید، کسی از یاران مختار به او پیشنهاد کرد که او را بر دوش گیرد و از محاصره دشمن برهاند، ولی دومه با نهایت شجاعت و شهامت، فرار از صحنه نبرد را - آن هم با همراهی مرد نامحرم - نپذیرفت و تمام مصیبتها را به جان پذیرفت.
3. محل رشد و پرورش مختار
بیگمان ولادت او در شهر طائف اتفاق افتاد؛ زیرا این شهر، موطن خانواده و عشیره وی بوده است. از منابعی که تاریخ شهادت او را ذکر کرده اند، میتوان دریافت که وی در سال نخست هجری متولد شده است. بنابر نقل بیشتر منابع وی در سال 67 ه- ق در 67 سالگی به قتل رسیده است پس می توان نتیجه گرفت که مختار در سال نخست هجرت
پیامبراکرم صلی الله علیه وآله به دنیا آمده است.(1)
ابن اثیر معتقد است: مختار و زیاد بن ابیه از نخستین نوزادان مسلمانی بودند که در سال اول هجری به دنیا آمدند.
1- جنبش های شیعی، هاشم معروف الحسنی، ص 548؛ الوقایع و الحوادث، ملبوبی، محمد باقر، ص 157؛ تاریخ طبری، طبری، ج 2، ص 402؛ انساب الاشراف، بلاذری، ج 5، ص 214؛ بحارالانوار، مجلسی، ج45، ص352.