- تشکر و قدردانی 1
- تقدیم به: 1
- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 2
- چکیده 6
- پیش گفتار: 8
- انگیزه های انتخاب این موضوع 11
- اشاره 13
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 13
- نقش افراد در تاریخ 14
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 14
- اشاره 14
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 17
- 1. لقب مختار 22
- اشاره 22
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 22
- پدر مختار: 23
- 2. پدر مادر مختار 23
- مادر مختار: 24
- 3. محل رشد و پرورش مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 27
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 27
- ب) تقوا: 29
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 30
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 30
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 32
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 36
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 42
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 49
- اشاره 49
- علل شکست قیام توابین 53
- مبحث پنجم: قیام مختار 55
- اشاره 55
- گفتار اول: شروع قیام 56
- گفتار دوم: اهداف قیام 59
- اشاره 59
- بیعت نامه 61
- گفتار سوم: همراهان قیام 62
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 68
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 72
- أ. اشراف کوفه 75
- گفتار ششم: مخالفان قیام 75
- ب. امویها 78
- اشاره 80
- ج. زبیریان 80
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 81
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 82
- اشاره 82
- سرانجام مختار و شهادت او 84
- اشاره 87
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 88
- اشاره 88
- اشاره 89
- گفتار اول: مورخان 89
- 1. طبری 90
- 2. ابن اثیر 92
- 3. مسعودی 93
- 4. یعقوبی 94
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 96
- گفتار دوم: علماء شیعه 96
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 100
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 110
- اشاره 110
- روایات نکوهش مختار 114
- دلایل ردّ این روایات 116
- اشاره 122
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 122
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 122
- چرا محمد حنفیه؟ 125
- محمد بن حنفیه کیست؟ 126
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 129
- اشاره 129
- تحلیل و بررسی 129
- تحلیل و بررسی 130
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 130
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 132
- اشاره 136
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 136
- نتیجه 139
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 144
- اشاره 144
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 145
- 1. امام سجادعلیه السّلام 145
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 149
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 152
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 154
- اشاره 154
- اشاره 155
- دیدگاه مورخان 155
- سخن علامه باقر شریف القرشی 157
- سخن زرگلی 157
- علامه عبدالرزاق مقرّم 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 159
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 159
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 161
- دیدگاه محدثان 161
- نظر علامه مامقانی 164
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 164
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 164
- نظر آیت الله خویی(ره) 167
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 168
- 1. محمد حنفیه 171
- بزرگان معاصر قیام 171
- 2. ابن عباس 180
- تحلیل و بررسی 183
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 186
- اشاره 186
- اشاره 190
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 190
- اشاره 191
- گفتار اول: ادعای نبوت 191
- مخالفان نهضت مختار: 193
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 195
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 197
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 201
- اشاره 201
- بیعت مختار 204
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 207
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 216
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 217
- اشاره 217
- مختار و میثم تمار 218
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 220
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 221
- تازندگان اسب 222
- کشتن عمر سعد 224
- شمر بن ذی الجوشن 227
- حرمله بن کاهل 228
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 231
- سنان بن أنس 231
- چگونگی دستگیری خولی 232
- جنگ با عبید الله بن زیاد 234
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 234
- کشته شدن حصین بن نمیر 235
- کشته شدن شرحبیل 236
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 238
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 244
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 244
- نامه محمّد بن حنفیه 245
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 248
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 249
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 251
- دعای امام سجادعلیه السّلام 251
- دعای محمد بن حنفیه 253
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 254
- اشاره 257
- جمع بندی و نتیجه گیری 257
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 260
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 261
- فهرست منابع 267
ابن زبیر خطاب به ابن عباس گفت: چهل سال است که کینه شما را در دل پنهان داشته ام.(1)
آری! مختار با هدف مقدس خونخواهی امام حسین علیه السّلام و عشق و علاقه شدید به خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله، چگونه می توانست با مرد خبیث و پستی مانند ابن زبیر کنار بیاید و با او همکاری کند؟
راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق
برای آنکه بدانیم چرا مردم عراق در ابتدا به ابن زبیر پیوستند و سپس دعوت مختار را پذیرفتند و بر ضد ابن زبیر قیام کردند، باید توجه داشته باشیم که جامعه آن روز عراق خواستار دو چیز بود:
1. اصلاحات اجتماعی و حمایت از موالی - مسلمانان غیرعرب - که در حکومت بنی امیه مورد ستم واقع شده بودند؛
2. گرفتن انتقام خون بنی هاشم از امویان.
به امید تأمین این دو خواسته بود که جامعه عراق با ابن زبیر بیعت کرد؛ زیرا وی، هم دشمن امویان بود و هم تظاهر به صلاح و زهد و بی اعتنایی به دنیا می کرد ولی عملاً ثابت شد که حکومت ابن زبیر تفاوت چندانی با حکومت امویان ندارد. درست است که ابن زبیر عراق را از زیر نفوذ و تسلط امویان نجات
1- شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20، ص129.