حدیث بندگی صفحه 408

امتیاز انسان بر سایر موجودات به عقل و استدلال است و از همین طریق می تواند جایگاه خود را در آفرینش پیدا کند و به کمالات و مراحل بلند روحانی نایل آید.

افراد متفکر و اهل اندیشه می خواهند همه چیز را با دلیل بدانند به همین جهت وقتی به خلقت انسان می نگرند حس می کنند که دارای شخصیت ممتازی نسبت به سایر موجودات هستند و همین شناخت و معرفت خویشتنی خویش باعث می شود که خود را یله و رها فرض نکنند بلکه دارای تکلیف و وظیفه بدانند و با احساس مسئولیت در مقام خودسازی و به کمال رساندن خویش بر می آیند.

أَیَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ یُتْرَکَ سُدًی (1)

مگر انسان گمان می کند که بیهوده رها شده یعنی مسئولیتی برای او نمی باشد.

از اینجا اهمیت خودشناسی بیشتر مشخص می شود و به راستی اگر ما نسبت به کل آفرینش عالم آگاه باشیم ولی از خود بی خبر در عین جهل به سر می بریم. به قول سید محمد عیناثی در آداب النفس: اگر انسان ادعا کند که از همه چیز آگاهی دارد ولی بر نفس خویش شناخت نداشته باشد شباهت کسی را دارد که مردم را سیر می کند ولی خود گرسنه است. بر دیگران لباس می پوشاند اما خود برهنه است به مداوای مردم می پردازد ولی خود بیمار است و حال آنکه باید نخست خود را بشناسد پس خودشناسی یک اصل است و بقیه فرع آن اصل بنابراین برماست که به اندازه توان فکری و علمی به معرفت نفس بپردازیم.

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا عَلَیْکُمْ أَنْفُسَکُمْ لَا یَضُرُّکُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ إِلَی اللَّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعًا فَیُنَبِّئُکُمْ بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (2)