گیاه‌شناسی از دیدگاه قرآن کریم صفحه 7

رَيْحان . به گياهِ داراي رايحه (بوي خوش) در لغت ريحان گويند ، بيشتر در معناي گياهي به كار مي‌رود كه در فارسي به آن «شاهسپرم» يا «سپرغم» گويند و علفي از تيره نعناعيان است كه معطّر است . برخي از مفسّران مراد از ريحان را مطلق رزق دانسته‌اند . در زبان عرب به دانه‌هاي خوردني نيز ريحان گويند . واژه ريحان دو بار در قرآن كريم آمده است . چنانكه مي‌فرمايد : « وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ. فِيها فاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ. وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّيْحانُ». (و زمين را براي جهانيان گسترد . در آن ميوه وجود دارد . و خرما بُنانِ پوشش دار . [و در آن[ دانـه برگ‌دار و ريحـان است) . (10 ـ 12 / الرحمـن) .نيز قرآن كريـم ؛ 89 / واقعه .

-13

زَيْتون . از جمله نباتاتي است كه پنج بار در قرآن كريم از آن ياد شده است . زيتون بر درختي اطلاق مي‌شود كه حاصل ميوه‌اش «زيت» يا روغن زيتون است كه كاربردِ درماني دارد و بيشتر در مناطق گرمسير يافت مي‌شود . ميوه آن را نيز زيتون گويند . زيتون از جمله كلماتي است كه جمع و افراد تابع قواعد مربوط به واژگاني از قبيل بقر و بقره ، شجر و شجره مي‌باشد ، در نتيجه واحد زيتون زيتونة است . و زيت به عصاره آن گفته مي‌شود . هم «زيت» و هم «زيتون» در قرآن كريم آمده است . چنانكه مي‌فرمايد : «يكاد زيتها يضِيُ‌ء» . (35 / نور) .

همچنين مي‌فرمايد : «يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّيْتُونَ وَ النَّخِيلَ وَ الْأَعْنابَ وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ.» (با آن برايتان كِشت و زيتـون و [درختـانِ] خرما و انگور و از همه نوع ميوه‌ها مي‌روياند . به راستـي در ايـن [امر] براي گروهـي كـه انديشـه مي‌كننـد مايـه عبـرت اســت) . (11 / نحـل) .

-14

زيتـون از جملـه ميـوه‌هايــي اسـت كـه خداونـد متعـال بـه آن سوگنـد يـاد كـرده اســت . (1 / تيـن) . قـرآن كريــم : 99 و 141 / انعام ؛ 29 / عبس ؛ 35 / نور .

عــدس . عــدس نيز تنهـا يك بــار در قــرآن كريــم يــاد شده است . 61 / بقره .

قِثّاء . 61 / بقره .

قَضْب . از قضب يك بار در قرآن كريم ياد شده است . در لغت به معناي گياهان تازه رسته و سبز است . و به زمين‌هايي كه چنين گياهاني را مي‌رويانند «مقاضب» گويند . چنانكه قضيب براي بيان رشته درختان و قَضْب براي بيان سبزيجات به كار برده مي‌شود. در قرآن كريم آمده است : « فَأَنْبَتْنافِيها حَبًّا وَ عِنَباً وَ قَضْباً » . (آنگـاه در آن دانـــه رويـانـديــم . و انگــور و سبزيجــات) . (27 ـ 28 / عبــس) .

نَخْل . نخل در لغت به درخت خرما (خرمابُن) اطلاق مي‌گردد و همين لفظ در جمع و مفرد به كار برده مي‌شود . و نخيل نيز جمع آن است . نخل و نخيل بيست بار در قرآن