امام سجاد علیه السلام الگوی زندگی صفحه 17

سراسر گفتار زيباي امام سجاد عليه‌السلام از بيان احكام و حقوق موج مي‌زند. در ميان سخنان حضرت گفتار جامعي كه «رسالة الحقوق» عنوان گرفته بيش از همه در زمينه حقوق شگفت‌انگيز است. در اين گفتار حضرت حقوق بيش از پنجاه محور را يادآوري نموده است. مانند حق خدا، حق نفس، حقوق اعضاي بدن، حقوق پيشوايان، حقوق زيردستان، حقوق همسر و حقوق خويشاوندان، ساير حقوق اجتماعي و.... [ صفحه 147] اين رساله در حقيقت يك منشور كامل و جاويدان از بيان حقوق فردي و اجتماعي خانوادگي و ساير حقوق مي‌باشد. براي پرهيز از درازاي سخن به چند محور اشاره مي‌گردد. علاقه‌مندان براي مطالعه كامل اين منشور به منابع مراجعه خواهند نمود.

حقوق خدا

بزرگ‌ترين حق كه به عهده تو نهاده شده، حقوق خداست. بايسته است كه تو خدا را با اخلاص پرستش نمايي. اگر اين رفتار از تو صادر شود، خداي سبحان متعهد است كه تمام امور دنيايي و آخرتي تو را تأمين نمايد. سخن يك جمله است؛ ليكن معنا بي‌نهايت است. اگر بنده شايستگي خويش را فراهم سازد و با نيت پاك و بدور از ريا و سمعه خدا را پرستش نمايد، خداي آگاه و توانا تمام زندگي او را تأمين خواهد نمود. انجام كارش در آخرت نيز به خير سعادت خواهد بود.

حقوق معلم

حقوق معلم و رهبر علمي تو اين است كه مقام وي را بزرگ بداني و در حضور وي در مجلس درسش حاضر شوي و خوب گوش كني، و تمام توجهت به وي باشد، صداي خويش را بلند نسازي، سؤالي كه ديگري از استاد مي‌نمايد پاسخ ندهي، در كلاس درس با كسي گفتگو ننمايي، در محضر استاد غيبت كسي را نكني، اگر كسي غيبت او را مي‌كند و از او به بدي ياد مي‌نمايد، دفاع كني، عيوب وي را بپوشاني، فضايل وي را به ديگران بازگو كني، با دشمنان وي همراهي نكني، با [ صفحه 148] دوستان وي دشمني نكني، اگر اين نوع حقوق را در حق معلم خويش رعايت نمودي، فرشتگان خدا شهادت خواهند داد كه تو نيت پاكي از دانش آموختن داري و براي خدا نه براي مردم دانش فرامي‌گيري.

حقوق همسر

از موارد حقوق همسر اين است كه بداني خداي سبحان همسر تو را سبب آرامش تو قرار داده است. و همسر نعمت الهي است. بايد به وي احترام كني و با وي مدارا نمايي، اگر حقي از تو بر وي لازم آمده و وي موفق به رعايت آن نشده است، با مهرباني رفتار كني، زيرا كه وي در اختيار توست، و لازم است همسر خويش را از لحاظ لباس و معاش تأمين نمايي و اگر لغزشي از وي مشاهده شد، گذشت كني. در اين گفتار به دو محور بنيادي همسرداري كه انس و محبت و نيز گذشت از لغزش‌ها مي‌باشد، اشاره شده است. همان دو محور اساسي كه قرآن بر آن پافشاري مي‌نمايد و بنيان خانواده را بر اين دو پايه استوار (محبت و گذشت) مستقر مي‌سازد، و من آياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا اليها و جعل بينكم مودة و رحمة. [328] (براي توضيح دو محور ياد شده و حقوق متقابل دو همسر به كتاب فاطمه (سلام الله عليها) الگوي زندگي مراجعه نماييد. [329] .

حقوق مادر

برخي از حقوق مادر آن است كه بار حمل تو را تنها تحمل نموده است، و از ميوه‌هاي قلب و جان خويش تو را بهره‌مند ساخته است. كه [ صفحه 149] هيچ فردي توان اين كار را نداشته است. مادرت تو را از تمام خطرها با تمام وجودش حراست نموده است. مادر كه بر وي مهم نبود خود تشنه و گرسنه باشد؛ ليكن تو را سيراب و سير نمايد. مادر كه بر وي برهنگي، آفتاب و سايه مهم نبود، تلاش مي‌نمود تو را بپوشاند. تو را در آرامش و سايه حراست مي‌نمود. مادري كه به خاطر تو از خواب نازش صرف نظر مي‌نمود و تو را از سرما و گرما حفظ مي‌كرد. تو چگونه مي‌تواني سپاس‌گزار زحمت‌هاي مادرت باشي؟! مگر اين كه در اين تلاش سخت، از خدا مدد جويي.

حقوق پدر