امام سجاد علیه السلام الگوی زندگی صفحه 2

سيري در زندگي امام سجاد

ولادت

در تاريخ ولادت علي بن الحسين عليه‌السلام كه پسر بزرگ امام حسين عليه‌السلام مي‌باشد، تفاوت ديدگاه فراوان وجود دارد. اين تفاوت هم به سال ولادت و هم به روز ولادت حضرت مربوط مي‌شود. برخي ديدگاه‌ها كه عمده‌ترين آنها مي‌باشد، مورد بازنگري قرار مي‌گيرد. بيشتر نويسندگان و منابع معتبر ديرينه و دست اول، ولادت حضرت را در سال 38 هجري در مدينه مي‌نگارند. مانند ابن‌ثلج بغدادي [4] ، محمد بن سعد [5] ، محمد بن يعقوب كليني [6] ، شيخ مفيد [7] ، ابن‌جوزي [8] ، مسعودي [9] ، طبرسي [10] ، ابن‌شهرآشوب [11] ، فتال نيشابوري [12] ، اربيلي [13] . [ صفحه 17] ابن خلكان [14] ، علامه حلي [15] ، شهيد اول [16] ، ابن‌صباغ مالكي [17] ، ابن‌خشاب نحوي [18] ، قندوزي [19] ، و مانند ابن‌عنبه [20] . ذهبي تاريخ ولادت حضرت را سال 38 ليكن در «كوفه» مي‌نگارد [21] مناقب سخن ديگري نيز دارد كه علي بن الحسين عليه‌السلام در كربلا 30 سال و امام باقر عليه‌السلام 15 سال داشته است. بر اساس اين ديدگاه ولادت حضرت در سال سي‌ام هجري بوده است. [22] . ديدگاه‌هاي ديگري نيز وجود دارد كه ولادت حضرت را در سال 31 [23] و يا 36 و يا 37 [24] و نيز 48 و 49 هجري مي‌نگارند [25] پي آمد ديدگاه اخير اين است كه امام سجاد عليه‌السلام در حادثه كربلا نوجوان نابالغي بيش نبوده است [26] . [ صفحه 18] در مورد روز ولادت نيز تفاوت ديدگاه‌ها فراوان است. برخي پانزدهم جمادي الاولي [27] و برخي پانزدهم جمادي الثانيه [28] و برخي نهم [29] شعبان عنوان مي‌نمايند. ليكن برخي روز ولادت را همان پنجم شعبان كه مشهورترين است، مي‌نويسند. [30] . بر اين اساس با اطمينان مي‌توان گفت كه ولادت حضرت در سال 38 رخ داده است. گرچه احتمال پيش از سال 38 نيز وجود دارد. اما اين كه ولادت حضرت در سال 48 و يا 49 باشد، با شواهد متقن روايايي و تاريخي همخواني ندارد. زيرا شواهد مورد اطمينان همان ديدگاه نخست، را تأييد مي‌نمايند. افزون بر اين كه دليل‌هايي كه به اين ديدگاه يعني سال 48، عنوان شده است، همگي خدشه‌پذير مي‌باشند. در اين فرصت نخست شواهدي كه ديدگاه نخست را تأييد مي‌نمايد مطرح ساخته؛ سپس به نقد دليل‌هاي ديدگاه اخير خواهيم پرداخت.

دليل‌هاي ديدگاه نخست

اولين دليل اين است كه اين ديدگاه در بيشتر منابع ديرينه دست اول كه به برخي از آنها اشاره شد، ثبت شده است. موضوعات تاريخي هنگامي كه در منابع معتبر ثبت شده باشند و محققان و پژوهشگران نيز [ صفحه 19] آن را پذيرفته باشند از اعتبار تاريخي بهره‌مند مي‌شوند. و در صورتي كه دليل بر مردود بودن آن مطرح نباشد، مورد اطمينان خواهند بود. افزون بر اين كه برخي محققان مانند محمد بن سعد به صورت تحقيقي اين نكته را يادآور مي‌شود، تنها به نقل ديدگاه اكتفا نمي‌نمايد؛ بلكه اين شبهه را مردود مي‌داند كه علي بن الحسين عليه‌السلام در حادثه كربلا در سن نوجواني باشد. وي مي‌نگارد: علي بن الحسين عليه‌السلام در سن 58 سالگي و در سال 94 هجري رحلت نموده است. همچنين مي‌افزايد علي بن الحسين عليه‌السلام در حادثه كربلا 23 يا 24 ساله بوده است. و علت شركت نكردن وي در ميدان نبرد بيماري وي بوده است. و سخن كساني كه مي‌گويند در حادثه كربلا نوجوان نابالغ بوده، نادرست است. و لكنه كان يومئذ مريضا فلم يقاتل. [31] معلوم مي‌شود نوجوان بودن حضرت در حادثه كربلا به صورت شايعه مطرح بوده است، كه اين نويسنده‌ي محقق به صورت شبهه مطرح و به آن پاسخ مي‌دهد.

نكته ديگري كه به عنوان دليل مي‌توان بر اين ديدگاه عنوان نمود، اين كه محققان ولادت امام باقر عليه‌السلام را در سال 57 مي‌نگارند، و حادثه كربلا در سال 61 رخ داده است. يعني فرزند امام سجاد در كربلا چهار ساله بوده است. معلوم مي‌شود حضرت چندين سال قبل از حادثه كربلا ازدواج نموده، كه ثمره اين ازدواج فرزند برومندي همانند امام محمد باقر عليه‌السلام مي‌باشد. [ صفحه 20] برخي محققان كه ولادت امام باقر عليه‌السلام را در سال 57 مي‌نگارند عبارتند از: كليني [32] ، شيخ مفيد [33] ، شيخ طوسي [34] ، طبرسي [35] ، فتال نيشابوري [36] ، ابن‌شهرآشوب [37] ، كفعمي [38] ، اربيلي [39] ، شهيد اول [40] ، محقق خوانساري [41] ، ابن‌خلكان [42] ، ابن‌صباغ [43] ، حتي همان گونه كه گذشت مناقب اين نكته را يادآوري مي‌نمايد كه امام سجاد عليه‌السلام در كربلا 30 ساله و امام باقر عليه‌السلام 15 ساله بوده است [44] اين نكته گواه متقن است كه علي بن الحسين عليه‌السلام در حادثه كربلا در سن نوجواني نبوده است.

شاهد ديگر

در هنگامي كه اسيران اهل بيت عليه‌السلام را به سمت كوفه و شام حركت دادند، از شواهد تاريخي اين نكته شفاف است كه علي بن الحسين عليه‌السلام بزرگ كاروان و سرپرست و تصميم گيرنده آنان بوده است. يزيد وقتي مي‌خواهد با آنان سخن بگويد علي بن الحسين عليه‌السلام را جداي از كودكان [ صفحه 21] فرامي‌خواند، ثم دعا بعلي بن الحسين عليه‌السلام و صبيان الحسين. [45] آنگاه حضرت را به صورت مستقل مورد خطاب قرار مي‌دهد و مي‌گويد، يا علي ابوك قطع رحمي. [46] «اي علي پدر تو حرمت خويشاوندي را پاس نداشت!» هنگامي كه اسرا را به همراه حضرت به حضور يزيد مي‌آورند، يزيد حضرت را مورد خطاب قرار مي‌دهد، فقال له يزيد، ايه يا علي، [47] معلوم مي‌شود حضرت بزرگ‌ترين مرد آنان و در واقع بزرگ اسرا به شمار مي‌رفته است. در هنگام اقامت اسرا در شام يزيد تلاش مي‌كند در مجامع عمومي در كنار علي بن الحسين عليه‌السلام قرار گيرد، و كان يزيد لا يتغدي و لا يتعشي الا دعا علي بن الحسين عليه‌السلام اليه. [48] و هيچ يك از اين موارد با خردسالي حضرت همخواني ندارند.