- ويژگيهاي عترت 1
- پيشگفتار 1
- امام سجاد و جامعه 1
- ويژگيهاي اين نوشتار 1
- موقعيت اجتماعي عترت 1
- شاهد ديگر 2
- سيري در زندگي امام سجاد 2
- ولادت 2
- دليلهاي ديدگاه نخست 2
- پاسخ 3
- نكته ديگر 3
- بيماري امام سجاد 3
- نام و نشان 3
- دليلهاي مخدوش 3
- فرهنگ نام گذاري 4
- خاستگاه القاب 4
- كنيه و القاب 4
- نسب شفاف 4
- مادر 4
- نقد و پژوهش 5
- شبهه افكني 5
- كدام شهرت معتبر است؟ 5
- شهربانو در گذر تاريخ 5
- شهربانو 5
- نتيجه 6
- فرزندان 6
- سبب شهادت 6
- تربيت 6
- پاسخ 6
- مراسم تجهيز 7
- برخي فضايل امام سجاد 7
- آبشخور كوثر 7
- اعتراف ديگران 7
- خاستگاه برتريها 7
- نگار كوثر 7
- باور معاد 8
- پرستش 8
- خلوص 8
- ميدان مسابقه 8
- اشاره 8
- اشاره 9
- خشوع 9
- آمادگي براي سفر حج 9
- بالندگي در حج 9
- حج مظهر بالندگي 9
- چهل نوبت حج و عمره 9
- اشاره 10
- حج و امام سجاد 10
- اشاره 10
- انفاق يا خودسازي 10
- تلاش و معاش 10
- آبادگري و سازندگي 10
- انفاق آشكار 11
- انفاق در تنگدستي 11
- انفاق پنهان 11
- چه چيزي را انفاق كنيم؟ 11
- به چه كسي بايد انفاق نمود؟ 11
- گذشت؛ گواراترين جرعه 12
- گفتگو با حيوانات 12
- عزت نفس 12
- انس با قرآن 12
- امام ملك، امام ملكوت 12
- زيباترين چهره 13
- امام سجاد و آموزههاي عرشي 13
- تربيت يافتگان 13
- نقش انديشه 13
- ضامن آهو 13
- بازماندگان شهدا 14
- انديشندگي، بالندگي 14
- جهاد برترين فضيلت 14
- نرمش براي تربيت 14
- عذر بدتر از گناه 14
- چهرههاي خندان 15
- معيار زهد 15
- انسانهاي چهار چشمي 15
- هشدار از ستم 15
- ارزشهاي ديني 15
- اشاره 16
- معرفي رسول الله 16
- منشور جاويد 16
- منزلگاه بي چراغ 16
- خدايي كه امام سجاد ميشناسد 16
- فرشتگان 16
- حقوق همسر 17
- حقوق پدر 17
- حقوق مادر 17
- حقوق خدا 17
- حقوق معلم 17
- ساختار حكومت حزب عثمانيه 18
- امام سجاد و جريانهاي اجتماعي 18
- امامان و جريانهاي اجتماعي 18
- ساختار حكومتها 18
- حقوق حيوانات 18
- خشونت فراگير 19
- زمان امام سجاد 19
- اشاره 19
- حاكميت خشونت 19
- اشاره 19
- خشونت با چالشگران 19
- تداوم سياستهاي فرهنگي 20
- افتخارات فرهنگي 20
- برخي جنايات حجاج 20
- اشاره 20
- ساماندهي فرهنگي يا بسترهاي تباهي 20
- سايتهاي تبليغاتي در شام 20
- مكه و مدينه دو پايگاه قدسي 21
- حزب عثمانيه و حرمت شكني مدينه و مكه 21
- جشنواره تباهي يا كاروان حج 21
- بذل و بخششها 21
- ناهنجاري اجتماعي و اقتصادي 21
- مقابله با چالشها 22
- موقعيت اجتماعي امام سجاد 22
- تشكل همسو و عبور از بحرانها 22
- امام سجاد و حزب عثمانيه 22
- تداوم تشكل همسوي عترت 22
- شكوفايي نهضت حسيني 23
- تحليل صراط مستقيم 23
- اشاره 23
- جبههي پيروز در كربلا 23
- فرياد هميشه رسا 23
- اصلاح زهد گرايي 24
- جبرگرايي 24
- پندارهاي بياساس 24
- چالشگري عليه افراطي گري 24
- رسوا ساختن بدعتها 24
- تأمين فرهنگ آفرينان 25
- شكوفايي فرهنگي 25
- تحليل توحيد و احكام 25
- هشدارها 25
- معرفي عترت 25
- فاجعهي حره 26
- موضع امام سجاد 26
- هوشمندي در فتنهها 26
- عبدالله بن زبير كيست؟ 26
- خروج عبدالله بن زبير 26
- ماهيت قيام مختار 27
- قيام مختار 27
- مختار كيست؟ 27
- نهضت توابين 27
- موضع امام سجاد 27
- نگري بر آنچه گذشت 28
- زيارت نامهي امام سجاد 28
- ثواب زيارت امام سجاد 28
- پاورقي 28
نكته ديگر
سخنرانيهاي افشاگرانه علي بن الحسين عليهالسلام در طول سفر اسارت در كوفه، به خصوص در شهر شام در مجلس بزم يزيد كه آن گونه بني اميه را رسوا ساخت؛ با نوجواني حضرت سازوار نيست. زيرا براي فرد نوجواني در مجلس آن گونه، چنين فرصتي فراهم نميشود. همچنين مراجعه زينب كبري (عليهاالسلام) در امور اسرا در طول سفر به حضرت سجاد عليهالسلام. تمام اينها گواهي ميدهند كه علي بن [ صفحه 22] الحسين عليهالسلام در كربلا در سن نوجواني نبوده است. گرچه مراجعه امثال زينب كبري (سلام الله عليها) به علي بن الحسين عليهالسلام توجيهپذير باشد، كه منصب امامت با سن نوجواني ناسازگاري ندارد و رجوع اسرا به ايشان به اين لحاظ بوده است، كه وي را امام خويش ميدانستهاند. ليكن مراجعه دشمنان به ايشان و مورد خطاب قرار دادن امثال يزيد و برخوردهاي جداگانهاي كه با وي داشتهاند؛ به طور طبيعي اين نكته را دلالت دارند، كه حضرت در هنگام اسارت كودك و يا نوجوان نبوده است. بلكه در سني بوده است كه به طور طبيعي سرپرست و بزرگ اسرا به شمار ميآمده كه مديريت امور اسرا و تصميمهاي كاروان با مشاوره وي انجام ميگرفته است. وانگهي كساني كه بر اين باورند كه ولادت علي بن الحسين عليهالسلام به سال 48 بازگشت دارد كه فاصله آن تا سال 60، دوازده سال ميباشد، كه حضرت در حادثه كربلا نوجوان دوازده ساله بوده است؛ دليلهايي را مطرح مينمايند كه تمام آنها خدشهپذير ميباشند. [49]
دليلهاي مخدوش
1 - نخستين دليلي كه بر اين ديدگاه آورده شده است، خدشه در منابعي است كه ولادت حضرت را سال 38 عنوان و محل تولد را «مدينه» بيان مينمايند. ليكن محل ولادت علي بن الحسين عليهالسلام در مدينه با زندگي امام حسين عليهالسلام همخواني ندارد. زيرا در سال 36 كه جنگ جمل رخ داد، اميرالمؤمنين عليهالسلام بعد از جنگ جمل، شهر كوفه را مركز [ صفحه 23] حكومت خويش قرار داد و تا سال 40 هجري كه سال شهادت حضرت ميباشد در كوفه زندگي مينمود و در اين مدت خانواده حضرت از جمله فرزندانش حسن و حسين (عليهماالسلام) به همراه حضرت در كوفه به سر ميبردند؛ چگونه علي بن الحسين عليهالسلام در مدينه متولد ميشود؟ 2 - و نيز منابع تاريخي گواهي ميدهند كه علي بن الحسين عليهالسلام در حادثه كربلا نوجواني بيش نبوده است و علت اين كه حضرت از حادثه كربلا جان سالم بيرون برده است، در واقع نوجواني وي بوده است. اين مطلب با ديدگاهي كه ولادت حضرت را سال 48 ميداند همخواني دارد. زيرا از سال 48 تا 60، دوازده سال فاصله است كه علي بن الحسين عليهالسلام در سن دوازده سالگي بوده است. چنان كه دينوري مينگارد، دو نفر از فرزندان حسين در حادثه كربلا نجات يافتند كه يكي علي بن الحسين عليهالسلام، كه تازه به حد بلوغ رسيده بوده است، و ديگري عمر، كه چهار سال بيشتر نداشته است. [50] . 3 - شاهد ديگر اين كه در برخي منابع آمده است كه هنگام تهاجم شمر و همراهانش به خيمههاي امام حسين عليهالسلام وقتي امام سجاد عليهالسلام را بيمار در بستر ميبيند، قصد كشتن وي را مينمايد كه همراه وي او را از اين كار بازميدارد و ميگويد چگونه ميخواهي كودك بيماري را به قتل رساني. [51] كه علت نكشتن حضرت خردسالي وي بوده است! 4 - و نيز هنگامي كه اسرا را به مجلس عبيدالله در كوفه وارد ميسازند، پسر بچههايي از جمله علي بن الحسين عليهالسلام همراه بودهاند كه [ صفحه 24] عبيدالله تصميم به كشتن آن ميگيرد، ليكن ترديد داشته كه آيا وي بالغ است يا خير كه دستور تحقيق در اين باره ميدهد. و چون مشخص ميشود وي بالغ نبوده از كشتن وي صرف نظر ميكند! [52] . 5 - شاهد ديگر در اين باره اين كه برخي عنوان مينمايند كه دوازده پسر بچه و نوجوان اسير، از جمله علي بن الحسين عليهالسلام را به نزد يزيد ميآورند. يزيد چون ترديد در بلوغ آنان داشته است، دستور ميدهد در اين باره تحقيق نمايند. [53] و همچنين در برخي منابع از علي بن الحسين عليهالسلام با عنوان علي اصغر ياد ميشود [54] ، معلوم ميشود وي از ديگر برادرها از جمله علي اكبر كه شهيد شده بود، (احتمالا هيجده ساله) كوچكتر بوده است.
پاسخ
با اين موارد نميتوان اين ديدگاه را تأييد نمود. و اين موارد توان چالشگري با شواهدي كه ديدگاه مشهور را تأييد مينمايند، ندارند. زيرا در مورد شاهد اول ميتوان گفت تنها استبعداد است. زيرا انتقال مركز حكومت علوي از مدينه به كوفه دليل قطعي بر همراه بودن و ملازم بودن هميشگي امام حسن و امام حسين (عليهماالسلام) با حضرت نيست. گرچه به صورت طبيعي آنان همراه حضرت بودند، ليكن ممكن است امام حسين عليهالسلام برههاي از پنج سال را در كوفه و برخي ديگر را در مدينه سپري كرده باشد. به خصوص در اول حكومت داري اميرالمؤمنين عليهالسلام، امام حسين عليهالسلام در مدينه باشد. [ صفحه 25] ممكن است حتي هنگام اقامت حضرت در كوفه برخي همسران وي مانند شهربانو در مدينه ماندگار باشند. و نيز ممكن است حضرت به همراه خانواده به مدينه سفر زيارتي داشته است، كه امام سجاد عليهالسلام در مدينه متولد شده است، و در كوفه بزرگ شده باشد. [55] با اين همه احتمال چگونه ولادت علي بن الحسين (عليهالسلام) در مدينه ناممكن ميباشد؟! شاهد ديگر مانند سخن دينوري كه تنها دو پسر بچه از حادثه كربلا نجات يافته باشند كه علي بن الحسين عليهالسلام كه تازه بالغ بوده و ديگري عمر بن الحسين، با ساير منابع در مورد خصوصيات ذكر شده، همخواني ندارد. زيرا همان گونه كه در منابع ديگر آمده دوازده نوجوان به حضور يزيد آورده شدند [56] و اصولا تعداد بازماندگان مرد در حادثه كربلا، دقيق مشخص نيست. اما اين كه علت كشته نشدن علي بن الحسين عليهالسلام را خردسالي وي عنوان مينمايند، كه آنان حقوق افراد آسيبپذير مانند زنان و كودكان را رعايت مينمودند، اين نوعي خوشبيني به سپاه خشن عبيدالله است. زيرا عبيدالله به هيچ ارزشي پايبند نبود. براي هيچ انساني هيچ گونه حقي را روا نميديد. زيرا كه سپاه وي زنان و كودكان را بسيار آزردند و كودكان و نوجواناني مانند عبدالله رضيع و عبدالله بن حسن (حدود 10 ساله) و قاسم بن حسن (حدود 13 ساله) را به شهادت رساندند. [ صفحه 26] كدام حقوق انساني در حادثه دلخراش كربلا رعايت شده است كه به شمر و امثال شمر، خوشبين باشيم كه خردسالان را به قتل نميرساندهاند؟!
بيماري امام سجاد
افزون بر اينها، علت شهيد نشدن علي بن الحسين عليهالسلام، آن گونه كه در منابع آمده است، بيماري شديد حضرت بوده است. حضرت توان حركت و حضور در ميدان جنگ را نداشته است. نه اين كه به خاطر سن كم حضرت باشد. چنان كه محمد بن سعد ميگويد علي بن الحسين عليهالسلام در كربلا 23 ساله و بيمار بودند، و هو ابنثلاث و عشرين سنه و كان مريضا نائما علي فراشه. [57] و تصريح ميكند كه خردسال بودن وي مردود است. علت شركت نكردنش در جنگ بيماري وي بوده است. چگونه ميشود حضرت خردسال باشد و حال آن كه فرزندي چندين سالهاش يعني محمد بن علي (امام باقر عليهالسلام) همراه وي باشد. [58] . مفيد ميگويد علت شركت نكردن وي در نبرد، بيماري حضرت بوده است، نه خردسالي وي، و هو شديد المرض [59] ابنجوزي ميگويد علت كشته نشدنش در روز طف بيماري وي بوده است [60] ذهبي ميگويد چون مريض بوده شهيد نشده است. [61] و نيز كليني از امام [ صفحه 27] باقر عليهالسلام روايت ميكند، كه امام حسين عليهالسلام در حادثه عاشورا در لحظات آخر برخي امانتها را به دخترش فاطمه سپرد كه به علي بن الحسين عليهالسلام انتقال بدهد. زيرا علي بن الحسين عليهالسلام سخت بيمار بودند. [62] . طبري ميگويد علي بن الحسين عليهالسلام بيمار بودند، و علي بن الحسين عليهالسلام مريض. [63] و نيز ابنعنبه ميگويد حضرت در نبرد شركت نكرد، زيرا بيمار بود. [64] و از زبان سيدالساجدين اين گونه روايت است كه شب عاشورا، هنگامي كه حضرت ياران خويش را گرد آورد تا با آنان گفتگو كند، من نيز كه بيمار بودم نزديك آنان رفتم تا سخنان حضرت را بشنوم، و انا اذ ذاك مريض. [65] . اما اين كه در برخي منابع [66] لقب «علي اصغر» در مورد علي بن الحسين عليهالسلام به كار رفته است نيز، دليل بر نوجوان بودن وي در كربلا نميباشد. زيرا همان گونه كه در بخش القاب تحقيق شده اين عنوان (علي اصغر) در مورد دو فرزند حضرت كاربرد داشته است. يكي عبدالله رضيع معروف به علي اصغر، ديگري علي اكبر كه هر دو در كربلا به شهادت رسيدند. كاربرد اين لقب هم نسبي است. يعني علي اصغر نسبت به برادر بزرگتر از خودش. وقتي علي بن الحسين عليهالسلام پسر بزرگ امام حسين عليهالسلام باشد، كاربرد اين لقب درباره ايشان اشتباه ميباشد. زيرا در روايت نيز آمده كه امام حسين عليهالسلام امانتي كه به امسلمه سپرد، فرمود [ صفحه 28] به پسر بزرگ من تحويل ميدهي. [67] در هر صورت با اين نوع مطالب نميتوان در ديدگاه مشهور كه با شواهد متقن تأييد ميشود و اطمينانآور است، ترديد ايجاد نمود. افزون بر اين كه سن شهيدي كه «علي اكبر» ناميده ميشود به طور دقيق مشخص نيست. و الله سبحانه هو العالم. نتيجه تحقيق اين ميتواند باشد كه علي بن الحسين عليهالسلام در كربلا در سن نوجواني نبوده است. و ايشان در حادثه كربلا ازدواج كرده و فرزندي به نام «محمد» كه همان امام باقر عليهالسلام باشد به همراه داشتند. و علت اين كه در كربلا شهيد نشدند بيماري حضرت بوده است.
نام و نشان
سه تن از پسران امام حسين عليهالسلام «علي» نام دارند. يكي امام سجاد عليهالسلام، معروف به علي بن الحسين عليهالسلام، يا علي بن الحسين الاكبر، كه مادرش «شهربانو» ميباشد. دوم علي بن الحسين الاصغر عليهالسلام كه بر سر زبان معروف به علي اكبر است و مادرش «ليلا» ميباشد. لقب اصغر براي ايشان به نسبت امام سجاد عليهالسلام است. سوم، عبدالله رضيع كه بر سر زبان معروف به «علي اصغر» ميباشد. كه در آغوش پدر هدف قرار گرفت و شهيد شد. مادر ايشان «رباب» ميباشد. [68] . [ صفحه 29] بر اين اساس امام سجاد عليهالسلام پسر بزرگ امام حسين عليهالسلام ميباشد كه در كربلا حداقل 23 ساله بوده است. [69] همان گونه كه در روايت نيز آمده است، امام حسين عليهالسلام هنگام بيرون آمدن از مدينه امانتي را در نزد امسلمه همسر پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم نهاد و فرمود هنگامي كه بزرگترين پسرم به تو مراجعه نمود، اين امانت را به وي بده. وي نيز بعد از شهادت حسين عليهالسلام و بازگشت علي بن الحسين عليهالسلام به مدينه، امانت را به وي داد. [70] .