امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 106

تأثیر عدالت اجتماعی در غنای اقتصادی

امام باقر (ع) عدالت اجتماعی را از عوامل مهم دستیابی جامعه به تعادل اقتصادی می داند و می فرماید:

به راستی میدان پر برکت عدل چقدر گسترده و فراگیر است! زمانی که فرمانروایان بر مردم به عدل فرمانروایی کنند، عموم مردم به غنای اقتصادی و آسایش دست می یابند (1).

در این نگرش، ریشه ی بسیاری از ناهنجاری های اقتصادی جوامع و علت پیدایش طبقات تهیدست و نیازمند، نبودن عدالت و برنامه های عادلانه در کار فرمانروایان دانسته شده است.

ویژگی های پیشوا و حاکم صالح

امام باقر (ع) در رأس برنامه های سیاسی خویش، بینش خود را درباره ی حاکم صالح بیان می دارد، تا از این طریق هم پیروانش را با ملاک های ارزشی آشنا سازد، و هم به گونه ای غیر مستقیم، فرمانروایان و والیانی را که فاقد آن ارزش ها بودند، مورد انتقاد قرار دهد.

آن حضرت می فرماید:

همانا امامت و پیشوایی اجتماعی در صلاحیت کسی نیست، مگر این سه ویژگی در او جمع باشد:

1- از تقوای نیرومندی برخوردار باشد که وی را در برابر آفات قدرت از فرو افتادن در دام حرام نگه دارد (زیرا قدرت آن چنان فریبنده و جذاب است که تقوای اندک در برابر آن کارایی ندارد).
2- از بردباری ژرفی برخوردار باشد که خشم خود را مهار نماید.
3- بر کسانی که حکم می راند همانند پدری مهربان باشد و به نیکی رفتار کند. (2).
1- 212. ما اوسع العدل، ان الناس یستغنون اذا عدل علیهم. مستدرک 2 / 267.
2- 213. ان الامامه لا تصلح الا لرجل فیه ثلاث خصال: ورع یحجزه عن المحارم، و حلم یملک به غضبه، و حسن الخلافه علی من ولی، حتی یکون له کالوالد الرحیم. الخصال 116؛ بحار 25 / 137.