امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 11

حضرت می باشد؛ زیرا هر یک از ائمه به تناسب نیازها و شرایط فرهنگی و سیاسی زمان خویش، در بعدی از ابعاد کمالات خویش، ظهور و تجلی ویژه ای داشته اند و امام باقر (ع) از امامانی است که شرایط و مقتضیات زمان و نیازهای جامعه ی اسلامی به وی مجال بیشتری داد تا در جایگاه تبیین معارف دین و تفسیر کلام وحی و تشریح سنت پیامبر (ص) درخششی تمام بیابد.

این ویژگی به ضمیمه ی مقام علمی و مراتب زهد و تقوا و خصلت های ارزنده ی اخلاقی، وی را در جامعه، شخصیتی بحق ممتاز و فرزانه می نمود، و این فرزانگی بود که حاکمان زمان را بر موقعیت خود بیمناک می ساخت و به حسادت و توطئه چینی وا می داشت؛ زیرا حاکمانی چون بنی امیه که نه تکیه گاه دینی داشتند و نه مقبولیت اجتماعی، نه دین آن ها را تأیید می کرد و نه مردم به حکومت آن ها رأی داده بودند! از وجود پایگاه علمی و دینی ای که در رأس آن فردی پر نفوذ و ارجمند، چون امام باقر (ع) حضور داشته باشد و بتواند با تعالیم خویش موجودیت آنان را تهدید کند، براستی که برای آینده ی خود نگران بودند.

پایگاه اجتماعی

امام باقر (ع) از یک سو بزرگ خاندان علویان بود و مرجع حل و فصل مسایل آنان، چنان که دفتر اسامی ایشان تنها در اختیار وی قرار داشت، و زمانی که عمر بن عبدالعزیز به والی مدینه دستور داد که اسامی علویان را به دست آورد تا برخی از حقوق پایمال شده ی ایشان را بازگرداند، والی به کسان دیگری مراجعه می کند، اما او را به امام باقر (ع) ارجاع می دهند. و چنین است که برای بازگردانیدن فدک به فرزندان فاطمه، عمر بن عبدالعزیز آن را تسلیم امام باقر (ع) می کند.

از سوی دیگر، شیعه هر چند در تنگنای شرایط سیاسی و دوران تقیه به سر می برد، اما جمعیت متشکل و نیروی عقیدتی آنان برای هیچ یک از حکومت ها قابل چشم پوشی نبود و خود قدرتی اجتماعی بشمار می آمد، و منصب امامت، باقرالعلوم را در مرکز رهبریت این نیروها قرار می داد.

سومین پایگاه مهم اجتماعی امام باقر (ع)، شاگردان و رشد یافتگان مکتب او بودند که هر یک در محیط اجتماعی خود از نفوذی برخوردار بوده، خویش را