امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 116

با خوردن قسمی، از خطرگاه ها به سلامت عبور دهم. این قانون کلی است که هر گاه مؤمن از ناحیه ی دشمن، بر خویش بیمناک باشد و موضوع مهم تلقی شود و ناگزیر گردد، حق دارد تقیه کند. (1).

در روایتی دیگر امام به زراره می فرماید:

هرگاه در برابر حکام جور و کارگزاران ایشان، ناگزیر شدی و برای رهایی یافتن از تعدی آنان، سوگندی کارساز بود، به هر چه می گویند سوگند بخور. (2).

تقیه به منظور اجرای برنامه های مهمتر

ابوبصیر می گوید: از امام باقر (ع) شنیدم که می فرمود:

کسی که شیوه ی تقیه را نمی داند و به آن پایبند نیست، خیر و ارزشی در او نمی توان یافت (در نیکی تقیه همین بس که) یوسف صدیق (ع) (برای اجرای برنامه ها و تدبیر بایسته ی خود در مواجهه با برادرانش به ایشان) گفت: ای قافله! شما یغما گرید با این که آنان چیزی را ندزدیده بودند (3).

این سخن را هر چند خود یوسف (ع) نگفته باشد، ولی اصولا یوسف (ع) در این ماجرا تدابیری اندیشید که به ظاهر کسانی که دزدی نکرده بودند، در معرض این اتهام قرار گرفتند. امام باقر (ع) این نوع اعمال و گفتار را که ظاهر آن به گونه ای و باطن آن به شکل دیگری است، تقیه نامیده است.

تقیه به منظور حفظ حرمت ارزش ها

در برخی شرایط، کنار نهادن تقیه موجب اهانت دشمن به مقدسات و بی حرمتی به ارزش های والا می شود، بی آن که اظهار عقیده ثمری بایسته داشته باشد. در چنین

1- 235. قلت لأبی جعفر (ع): ان معی بضایع للناس و نحن نمربها علی هؤلاء العشار، فیحلفونا علیها، فنحلف لهم. قال: وددت انی اقدر أن اجیز اموال المسلمین کلها و احلف علیها. کلما خاف المؤمن علی نفسه فیه ضروره فله فیه التقیه. بحار 75 / 410.
2- 236.... یا زراره! اذا خفت فاحلف علیهم بما شاؤوا... بحار 75 / 410.
3- 237. لا خیر فیمن لا تقیه له و لقد قال یوسف: «ایتها العیر انکم لسارقون» و ما سرقوا. بحار 75 / 407.