امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 122

می پرداخته اند، و تا زمانی که دشمن، راه تبلیغ را بر روی ایشان مسدود نمی کرده است، به نبرد و رویارویی نظامی دست نمی یازیده اند.

به هر حال، عصر امام باقر (ع) از یک سو سرآغاز راهیابی اندیشه های بیگانه و فلسفه های مادی به قلمرو مباحثات علمی و کلامی بود، و تنش های فکری به تزلزل پایه های عقیدتی مردم کمک می کرد، و از سوی دیگر، حاکمیت طولانی عناصر نالایق بر جهان اسلام، پایه های علمی و معنوی جامعه را سست و بی بنیاد کرده بود. هر روز قلمرو جغرافیایی جهان اسلام گسترش می یافت، بی آن که بر استحکام مبانی دینی و فقهی آن افزوده شود.

داعیه داران حکومت، به قدری متشکل و درگیر بودند که اقدام برای تسخیر پایگاه سیاسی، بر تنش های اجتماعی بیشتر می افزود و جامعه ی بی بنیاد و کم بینش را در ورطه ی فروپاشی قرار می داد.

جامعه ی اسلامی، پس از رسول خدا راه انحطاط را پیموده بود، ولی زمینه برای فعالیت علمی و ایجاد تحول فکری هموار می نمود. امام باقر (ع) به این هدف اصلی و بنیادین پرداخت و از اوضاع بی سامان حاکمان، در جهت تسخیر پایگاه فرهنگی جامعه بر آمد؛ چه، با این حرکت و با در اختیار داشتن این پایگاه، هر طرح بایسته ای را می شد به فکر اندیشمندان و ذهن توده ها القا کرد، و تجهیزات فکری لازم را در اختیار مصلحان جوامع اسلامی، برای همیشه تدارک دید.

«تسخیر فضای فرهنگی جامعه» عمده ترین خط مشی سیاسی - اجتماعی امام باقر (ع) به شمار می رود. این برنامه به وسیله ی امام صادق (ع) به اوج خود رسید و نام و پیام و اندیشه ی امامیه را برای همیشه ی تاریخ در میان امت اسلامی زنده داشت. اگر کتاب های رجالی و تراجم اهل سنت، با صراحت هرچه بیشتر درباره ی شخصیت علمی و معنوی امام باقر و امام صادق (ع) به ستایش و تمجید پرداخته، آنان را یگانه ی عصر خویش و سرآمد فقهای اسلام شمرده اند، نتیجه ی آن خط مشی بایسته است.

تجلی امام باقر و امام صادق (ع) در میدان علم و معنویت، شخصیت ممتاز و بی بدیل ائمه (ع) و اهل بیت را در دفتر حقایق پایدار تاریخ اسلام، به ثبت رسانید، و نظر مصلحان حقیقت جو را به پیام های ارزشی آنان جلب نمود.