امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 146

مشکلات و محرومیت ها را در طریق باطل خواهد چشید (1).

و می فرمود:

پدرم هنگام وفاتش به من سفارش کرد... ای فرزندم! بر طریق حق و سخن حق شکیبا باش و صبر کن، هر چند تلخ و ناگوار باشد (2).

شرایط سیاسی، در عصر امام باقر

برای شناخت صحیح شخصیت سیاسی - اجتماعی امام باقر (ع) و تبیین شیوه های عملی آن حضرت، قبل از هر چیز باید شرایط سیاسی - اجتماعی عصر آن امام را مورد بررسی قرار داد؛ زیرا هر موضعگیری و هر سخن، با ظرف زمانی و شرایط خاص آن باید مورد توجه قرار گیرد، تا داوری درباره ی آن به درستی صورت پذیرد.

برای این منظور، به ترسیم جو کلی حاکمیت ها در آغاز شکل گیری خلافت، سپس به تشریح و تفصیل برخی از زمینه های مورد نیاز می پردازیم.

از سقیفه تا حکومت بنی امیه

دستیابی فرزندان ابوسفیان به جایگاه خلافت و رسیدن بنی امیه به حکومت، یکی از تلخترین پیامدهای ماجرای سقیفه ی بنی ساعده (3) است.

شاید این سخن در نظر کسانی که معاویه را خال المؤمنین! می دانند حمل بر تعصب و شیعیگیری شود، ولی خوشبختانه گذشت زمان و رشد آگاهی و

1- 279. اصبر نفسک علی الحق فانه من منع شیئا فی حق اعطی فی الباطل مثلیه. تحف العقول 216؛ بحار 78 / 176.
2- 280. اوصانی ابی حین حضرته الوفاه... ای بنی! اصبر علی الحق و ان کان مرا. مشکاه الانوار 71 / 76؛ بحار 70 / 184.
3- 281. سقیفه بنی ساعده سایبانی بود که پس از رحلت رسول خدا (ص) عده ای زیر آن گرد آمدند تا برای امت اسلام تعیین تکلیف کنند و در آن جا با ابوبکر به عنوان نخستین خلیفه بیعت کردند. معجم البلدان 3 / 228.