- مقدمه 1
- ولادت 5
- پنجمین طلوع امامت 5
- اشاره 5
- تبار والای امام باقر 6
- نام و کنیه 7
- القاب 8
- فرزندان 9
- همسران 9
- جایگاه دینی و علمی 10
- پایگاه اجتماعی 11
- دستاوردها 12
- شهادت 12
- اشاره 16
- اشاره 16
- دلایل امامت 16
- بشارت پیامبر به ائمه ی دوازده گانه 18
- تصریح پیامبر به امامت باقرالعلوم 20
- پیام جابر از رسول خدا برای امام باقر 21
- حدیث جابر در منابع اهل سنت 23
- تصریح امام سجاد به امامت باقرالعلوم 24
- تصریح باقرالعلوم به امامت خویش 25
- ویژگی ها و شایستگی های ضروری امام 28
- انتخاب الهی، برترین انتخاب 30
- انتخاب الهی، دارای ملاک 31
- اشاره 33
- کمال ها و کرامت ها، نشانه ای دیگر 33
- انهدام قصر هشام 34
- ترسیم پیامدهای نهضت زید بن علی 35
- اخبار از خلافت عمر بن عبدالعزیز 35
- نظارت بر رفتار پنهانی پیروان 36
- سخنی با منکران 37
- اشاره 40
- امام باقر، در آینه ی اندیشه ها 40
- زندگی علمی باقرالعلوم 40
- شاگردان و تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم 46
- اشاره 64
- درس های عقیدتی و مبارزه با انحراف های فکری 65
- اشاره 65
- مبارزه با اندیشه ی خوارج 67
- مبارزه با توهمات قدریه و جبریه 70
- موضعگیری علیه دروغ پردازان و غالیان 72
- تبیین معارف اصولی دین 76
- اشاره 76
- توحید ذات و صفات 77
- اطلاق شی ء بر خداوند 77
- بی نیازی خدا از زمان 78
- نهی از تفکر در ذات 78
- کمترین حد شناخت انسان درباره ی خدا 78
- معنای حقیقی «یدالله» و انتساب «روح» به خدا 79
- عدم امکان مشاهده ی حسی خدا 80
- علم ازلی خداوند به حقایق و امور 80
- ارجاع امت به قرآن و افشای چهره ی عالم نمایان 81
- اشاره 85
- رویارویی با بدعت و بدعت گذاران 85
- غرض ورزی و تدابیر حیله گرانه ی عناصر ضد دین 85
- جهل و نارسایی علمی نسبت به مبانی و معارف اصیل دین 86
- مبارزه با قیاس در میدان اجتهاد 91
- تعلیم فقه و شیوه ی صحیح اجتهاد 94
- اشاره 98
- اشاره 99
- ضرورت تداوم مبارزه علیه کفر، شرک و ستم 99
- بینش سیاسی امام باقر 99
- موضعگیری علیه حاکمان ستمگر 101
- استفاده از پند و تذکر در مسیر اصلاح 102
- استفاده از روش های قهرآمیز علیه ظلم و فساد 103
- نفی روحیه ی عافیت طلبی و توجیه گری 104
- منع استفاده از ظلم، برای اقامه ی حق 105
- ویژگی های پیشوا و حاکم صالح 106
- تأثیر عدالت اجتماعی در غنای اقتصادی 106
- نقش رهبری حق در صلاح دین و دنیا 107
- استواری پایه های دین، در پرتو حکمت حق 109
- سعادت جامعه، در سایه ی حکومت رهبران الهی 111
- دانشمندان از دیگر عوامل صلاح و فساد جامعه 112
- اشاره 113
- تقیه و پنهان کاری 113
- تقیه به منظور حفظ بنیه ی اقتصادی نیروهای خودی 115
- تقیه به منظور حفظ جان نیروهای خودی 115
- تقیه به منظور حفظ حرمت ارزش ها 116
- تقیه به منظور اجرای برنامه های مهمتر 116
- حرکت سری در شرایط نامساعد 117
- خط مشی سیاسی امام باقر 118
- اشاره 118
- تفاوت خط مشی ائمه در امور سیاسی 119
- تسخیر پایگاه فکری و فرهنگی جامعه 121
- تحکیم سری بنیادهای تفکر شیعی 123
- القای روح ظلم ستیزی در پیروان 124
- ابراز نفرت از فرمانروایان ناصالح 125
- ترسیم چهره ی پلید جباران و افشاگری علیه آنان 128
- منع شیعیان، از تقرب به سلطان 129
- حفظ وحدت و یکپارچگی امت 132
- همیاری با همه ی مسلمانان، در مبارزه با دشمن مشترک 133
- رهنمود به حکام، در مبارزه با دشمنان اسلام 135
- سفارش به عمر بن عبدالعزیز درباره ی عدل و انصاف 138
- هشدار به برخی خلفا درباره ی کجروی ها 141
- ترویج مکتب جهاد و شهادت 144
- دعوت به پایمردی در طریق حق 145
- شرایط سیاسی، در عصر امام باقر 146
- از سقیفه تا حکومت بنی امیه 146
- بنی امیه، بر مسند جباریت 150
- شرایط سیاسی، از بیان امام باقر 151
- بیان و داوری دیگران 153
- بنی امیه، و بدبین ساختن مردم به اهل بیت 154
- اشاره 156
- مروان بن حکم 156
- عبدالملک مروان 158
- ولید بن عبدالملک 159
- اشاره 160
- ولید بن عبدالملک 160
- خلفای معاصر با دوران امامت باقرالعلوم 160
- سلیمان بن عبدالملک 161
- شیعه در عصر سلیمان بن عبدالملک 162
- سلیمان بن عبدالملک در نگاه امام باقر 162
- عمر بن عبدالعزیز 163
- عمر بن عبدالعزیز و خاندان علی 164
- بازگشت فدک به فرزندان فاطمه 165
- ناخشنودی بنی امیه از روش عمر بن عبدالعزیز 167
- برانداختن رسم دشنام به علی 168
- عمر بن عبدالعزیز در نظر ائمه 168
- عمر بن عبدالعزیز در نظر شیعیان عصر وی 171
- یزید بن عبدالملک 173
- هشام بن عبدالملک 175
- عداوت هشام بن عبدالملک با امام باقر 175
- ریشه های عداوت 177
- سخت ترین دوران بر امام باقر 181
- شیعه در تنگنای خلافت هشام 182
- شهادت زید بن علی بن الحسین 183
- شهادت امام باقر با توطئه ی هشام 185
- امام باقر و قیام زید بن علی 187
- اشاره 187
- فلسفه ی نهی از قیام زید 191
- کار و تلاش در اوج زهد و تقوا 194
- زندگی اجتماعی باقرالعلوم 194
- اشاره 194
- حضور سازنده و مؤثر در جامعه 196
- مرجعیت و پاسخگویی به پرسش های مردم 197
- رسیدگی به محرومان 198
- سخاوت و مروت نسبت به دوستان 199
- شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی 201
- صمیمیت و محبت با دوستان 202
- محبت و عاطفه نسبت به خانواده 203
- احترام به حقوق اجتماعی مؤمنان 205
- اهتمام به حقوق مالی مردم 206
- رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران 207
- عدم تحمیل ایده های خویش بر همسران 208
- رعایت جمال و زی شرافتمندانه 210
- اشاره 213
- قلبی، هماره مشغول به یاد خدا 216
- دعاها و نیایش ها 217
- تجلی دانش و حکمت در سخنان باقرالعلوم 226
- اشاره 226
- ارزش والای عقل 229
- اشاره 230
- جایگاه بلند دانش 230
- تحصیل دانش، عبادت و جهادی بزرگ 231
- علم، سلاحی کارآمد 231
- ممنوعیت سوء استفاده از دانش 232
- اهمیت تعلیم و تعلم 232
- آثار نیک و بد تعلیم، متوجه معلمان 233
- لزوم دقت در گزینش معلم 233
- لزوم دقت در انتخاب دانشجو 234
- شناخت، ملاک ارزش عمل 235
- شناخت، معیار منزلت انسان 235
- شناخت عمیق دین، اوج کمال و تعالی 235
- شناخت خداوند و صفات او 236
- شناخت رهبران الهی 238
- رابطه ی امام شناسی و خداشناسی 239
- امام، نور هدایت 241
- امام، عالم به ظاهر و باطن قرآن 242
- امام، خزانه دار علم الهی 242
- رابطه ی علم امام با لزوم اطاعت از او 243
- امام، دارای علم پیامبر و نه مقام نبوت 243
- امام معصوم، دارای ولایت بر امت 244
- اشاره 244
- دستیابی به ولایت امامان تنها در پرتو عمل 245
- اهل گناه، محروم از ولایت امامان 246
- شناخت و عقیده، مستلزم عمل 249
- اشاره 249
- ارزش علم، در کنار عمل 250
- عمل، نیازمند استمرار و مداومت 251
- عمل، راه تقرب به خداوند 251
- عمل، راهگشای دانش فزونتر 251
- عمل، شرط ایمان و نشانه ی آن 252
- آگاهان، دارای مسؤولیت فزونتر 252
- آگاهان بی عمل، گرگ های جامعه 253
- عالمان درباری، دور از رحمت الهی 254
- اطاعت و بندگی 255
- اشاره 255
- رابطه ی انسان با خدا 255
- انجام واجبات، بالاترین اطاعت 256
- پایداری در مسیر بندگی 257
- مقاومت در برابر گناه 257
- برترین عبادت 258
- مؤمن، هماره به یاد خدا 258
- یاد خدا، همیشه و در همه جا 259
- آثار یاد و ذکر خداوند 260
- لزوم شکر به درگاه خداوند 261
- خوش گمانی به پروردگار 262
- امیدواری به غفران الهی 263
- پرهیز از امید کاذب 264
- تعادل میان بیم و امید 265
- اصرار در دعا 266
- گریه و تضرع به درگاه خدا 267
- دعا و تسلیم در برابر خدا 268
- انگیزه ی دعا و تضرع 268
- راه تقرب به پروردگار 269
- اشاره 270
- خودشناسی (معرفت نفس) 270
- مسؤولیت انسان درباره ی خویش 270
- آثار خودشناسی 270
- اشاره 271
- قلب و حالات آن 271
- قلب و انواع آن 272
- قساوت قلب 273
- اهمیت سلامت قلب 274
- ارزش ها و کرامت های اخلاقی 274
- فرو خوردن خشم 275
- حسن خلق 275
- اشاره 275
- راه غلبه بر خشم 277
- پرهیز از حسد 278
- اجتناب از تکبر و فخر 279
- قناعت و دوری از طمع 279
- کنترل زبان و گفتار 281
- زندگی در حد کفاف 281
- نکوهش نفاق و دوچهرگی 282
- نهی از کسالت و بی حوصلگی 282
- نشانه های مؤمن واقعی 283
- اشاره 283
- دینداری در غم و شادی 283
- اقتصاد و حسابگری در معیشت 284
- وابستگی فرد به جامعه 284
- رابطه ی انسان با مردم و جامعه 284
- پیشتازی در میدان ارزش ها 284
- مؤمنان، برادران واقعی 285
- مؤمنان، اعضای یک پیکر 285
- مسؤولیت در برابر جامعه 286
- برادری، مستلزم حمایت اقتصادی 286
- جامعه ی ایده آل 287
- اشاره 288
- حقوق اجتماعی مؤمنان بر یکدیگر 288
- صداقت و ادای امانت 289
- امر به معروف و نهی از منکر 289
- شیوه ی دوستیابی 290
- عفو و گذشت، رمز زندگی با مردم 290
- جاذبه و دافعه 291
- رفق و مدارا با مردم 292
- حفظ و تقویت روابط خویشاوندی 295
- حرمت حریم خانواده 296
- عالی ترین نمود مودت اجتماعی 297
- محبت ها و دوستی های ارزشمند 298
- معاشرت های ممنوع و زیانبار 299
- روش برخورد با طیف های مختلف 300
- اختلاف های اجتماعی، نتیجه ی گناه 300
هر کس رسول خدا را اطاعت کند، در حقیقت خدا را اطاعت کرده است.
دلایل قرآنی در این زمینه فراوان و اصل این مطلب از نظر دانشمندان اسلامی - اهل سنت و شیعه و... - قطعی و مورد قبول است.
بر این اساس، در بررسی دلایل امامت امام محمد باقر (ع)، نخست به روایات نبوی می پردازیم و در پرتو آن به سایر ادله نظر خواهیم داشت، و تحقیق را این گونه پی می گیریم:
1- روایات پیامبر اکرم (ص) در زمینه ی تعیین دوازده امام برای مردم، پس از خویش.
2- روایات نقل شده از پیامبر اکرم (ص) در زمینه ی امامت ابوجعفر، باقرالعلوم (ع).
3- شهادت و گواهی جابر بن عبدالله انصاری بر بشارت پیامبر (ص) به تولد باقرالعلوم (ع) و امامت وی.
4- تصریح امام سجاد (ع) بر امامت باقرالعلوم (ع).
5- سخنانی از امام باقر (ع) درباره ی امامت خویش و ادامه ی خط امامت تا دوازدهمین امام.
بشارت پیامبر به ائمه ی دوازده گانه
این مجموعه روایات در کتاب های روایی شیعه و اهل سنت با بیان هایی گوناگون آمده است که ملاحظه ی آن ها هرگونه تردید را می زداید و صدور چنین بشارتی را از سوی پیامبر (ص) به مرز اطمینان و یقین می رساند.
طرح تفصیلی این روایات در این مجموعه نمی گنجد، و ما از تذکر اجمالی این گونه احادیث هدف دیگری را دنبال می کنیم که عبارت از گردآوری قراین و شواهد روشن و تردیدناپذیری برای اثبات امامت باقرالعلوم (ع) است، زیرا در صورت پذیرش این گونه روایات، مجالی برای تردید در امامت باقرالعلوم (ع) نمی ماند؛ چه، در میان قائلان به امامت ائمه دوازده گانه، تنها یک نظر و یک عقیده ی مشترک وجود دارد و کسی نیست که امامت ائمه ی دوازده گانه را پذیرفته باشد، ولی در امامت باقرالعلوم (ع) تردید کرده، فرد دیگری را به عنوان امام بشناسد.
وانگهی، در برخی از روایات مورد نظر، نام و نسب هر یک از ائمه به صراحت