امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 228

می کرد. (یعنی: قرآن آیاتی است روشن در سینه ی آنان که از علم برخوردار شده اند و به آنان دانش عطا شده است) آن گاه با دست به سینه ی خویش اشاره می کرد (1) و خود را مصداق آیه ی یاد شده معرفی می نمود.

در بیانی دیگر از آن حضرت چنین نقل شده است:

هیچ کس از میان مردم مدعی جمع تمامی قرآن نیست، مگر آن که به دروغ ادعا کند؛ زیرا (پس از رسول خدا صلوات الله علیه) کسی همانند علی بن ابی طالب و ائمه بعد از او، قرآن را آن گونه که نازل شده جمع و حفظ نکرده است. (2).

هر چند محور علوم ائمه (ع) معارف دینی و قرآنی است، اما ایشان از شناخت زمان و رخدادها و مقتضیات آن نیز بهره ی وافر داشته اند.

امام باقر (ع) در این زمینه می فرماید:

از جمله علومی که به ما عطا شده است، تفسیر قرآن و احکام آن و دانش تحولات زمان و مقتضیات آن است... (3).

و در حدیثی دیگر، پس از توصیف ارزش علم، بیان داشته است که:

خداوند به وسیله ی همین دانش است که گروهی را بر دیگران برتری بخشیده و در طریق ارزش ها، پیشوایشان قرار داده است، تا مردم در رفتار خود به آنان اقتدا کنند. (4).

باید توجه داشت که اولا، ذخایر معرفتی بر جای مانده از آن حضرت، خود گواهی متقن بر درستی مطالب فوق می باشد، و ثانیا، اظهار این سخنان در برابر اعضای یک جامعه ی بزرگ که در آن صاحبان دانش و مدعیان علم کم نبوده اند، خود می تواند بیانگر گوشه ای از موقعیت علمی بارز و انکارناپذیر آن حضرت باشد؛ چه، مدعیان علم و کسانی که در برابر امام باقر (ع) بر کرسی تدریس فقه، تفسیر و مباحث کلامی تکیه زده بودند، در صورتی که می توانستند، از مقابله ی با آن حضرت کوتاهی نداشتند و با طرح سؤال ها و مباحث علمی تفوق خود را به اثبات می رساندند! البته

1- 424. اصول کافی ج 1، کتاب الحجه، باب ان الائمه قد اوتوا العلم... حدیث 1.
2- 425. همان، باب انه لم یجمع القرآن کله الا الائمه (ع) حدیث 1.
3- 426. همان، حدیث 3.
4- 427. تعلموا العلم... یرفع الله به قوما فیجعلهم فی الخیر ساده، و للناس ائمه یقتدی بفعالهم... ائمتنا 1 / 363.