امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 250

می شناسند و به بسیاری از عقاید ضروری، آگاهند. اما دانش آنان فقط وسیله ی تفاخر بر دیگران یا ابزار سرگرمی ایشان است و در زندگی عملی و اجتماعی آنان، ظهور و بروزی ندارد.

چنین دانشی، از دیدگاه امام باقر (ع) ارجمند نیست و آن همه ستایش ها که از علم و معرفت شده است، شامل آن نمی شود.

از این رو در سفارش های مفصل خویش به جابر می فرماید:

خطرات و شروری را که برایت رخ می دهد به وسیله ی دانشی که در اختیار داری، از خود دور ساز و علم خویش را به وسیله ی عمل خالص و پاکیزه، به کار گیر. (1).

و می فرماید:

کسانی که به توصیف و تشریح و ستایش عدالت می پردازند ولی خود خلاف عدالت عمل می کنند. در روز قیامت، بیشتر از همه ی مردم در حسرت و ندامتند و این سخن خداوند است که «ان تقول نفس یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب الله» (2) یعنی: آنگاه هر نفسی به خود آید و فریاد واحسرتا بر آرد و گوید ای وای بر من که جانب امر خدا را فرو گذاشتم و حق بندگی بجا نیاوردم.

ارزش علم، در کنار عمل

امام باقر (ع) از پدر بزرگوار خویش این بیان را نقل فرموده است:

به راستی توصیف و تعریف ارزش ها چه بسیار شنیده می شود ولی کردار و عمل به آن ها چه کم صورت می گیرد! همانا اهل عمل و اقدام، بسیار اندک و بسیار کمیابند! هان! توجه داشته باشید که ما برای کسی ارج و منزلت قایلیم که هم اهل عمل باشد و هم اهل علم و سخن. (3).

1- 469. عن ابی جعفر (ع):... و ادفع عن نفسک حاضر الشر بحاضر العلم، و استعمل حاضر العلم بخالص العمل. تحف العقول 326.
2- 470. عن الباقر (ع): اشد الناس حسره یوم القیامه الذین وصفوا العدل ثم خالفوه و هو قول الله عزوجل «ان تقول...» بحار 2 / 30.
3- 471. الامام الباقر (ع) عن ابیه:... ما اکثر الوصف و اقل الفعل! ان اهل الفعل قلیل! ان اهل الفعل قلیل! الا و انا لنعرف اهل الفعل و الوصف معا... کافی 8 / 227.