امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 300

با ثروتمندان همنشینی و مجالست نکن، زیرا انسان قبل از این که با سرمایه داران و توانمندان همنشین شود (از وضع خویش خشنود است) و نعمت های خدا را در حق خویش درک می کند و ارج می نهد، اما وقتی با افراد مرفه و ثروتمند نشست، بینش او عوض می شود و در همان برخورد و نشست اول، قبل از این که مجلس را ترک بگوید چنین تصور می کند که خدا هیچ نعمتی به او نداده است. (1).

روش برخورد با طیف های مختلف

پرهیز از معاشرت با عناصر ناسالم و ناصالح جامعه، همیشه به معنای بی اعتنایی و اظهار خصومت و بی مهری نسبت به آنان نیست، چه این که گاهی اتخاذ چنین شیوه ای در برابر آنان میسر نیست (مثل مواردی که کاری از کارهای اجتماعی به دست آنان سپرده شده و مؤمن ناگزیر از مراجعه ی به ایشان است) و گاهی موجب پیامدهای ناگوار می شود. بنابراین باید موارد و زمینه ها را نخست بررسی کرد و سپس در هر مورد عکس العملی شایسته از خود نشان داد.

امام باقر (ع) به زاویه ای از این مسأله اشاره کرده و فرموده است:

با منافقان - انسان های دو چهره، زبانباز که آنچه می گویند سطحی است و در قلب به آن پایبند نیستند - صرفا با زبان و گفتارت، دوستی و سازش کن و محبت خالص و بی شائبه ات را برای مؤمنان قرار ده. و اگر شخصی از یهود - که ناسازگارترین عناصر با مسلمانانند - همنشین تو گردید، آداب همنشینی را درباره ی او خوب بجا آور! (2).

اختلاف های اجتماعی، نتیجه ی گناه

خداوند متعال در قرآن به سست ایمان ها و اهل گناه هشدار داده و به پیامبر (ص) امر کرده است که به آنان بگوید:

1- 596. قال الباقر (ع): لا تجالس الاغنیاء فان العبد یجالسهم و هو یری ان الله علیه نعمه فما یقوم حتی یری انه لیس لله علیه نعمه. مشکاه الانوار 88.
2- 597. قال (ع): صانع المنافق بلسانک. و أخلص مودتک للمؤمن. و ان جالسک یهودی فأحسن مجالسته. تحف العقول 335.

خداوند می تواند عذاب سختی را از بالای سر و یا زیر گام هایتان برای شما بفرستد و یا این که لباس اختلاف و تفرقه بر اندام شما بپوشاند و گروهی از شما را به عذاب و ناراحتی از سوی گروه دیگر مبتلا سازد. (1).

امام باقر (ع) در بیان معنا و مصداق این آیه می فرماید:

منظور از اختلاف، اختلاف ها و مشاجره های دینی است، که گروهی به گروه دیگر می تازد و طعن می زنند و منظور از عذاب برخی گروه ها به وسیله ی گروه دیگر این است که این گروه ها به خاطر اختلاف نظر به جان هم افتاده و یکدیگر را می کشند و همه ی این ها در مورد اهل قبله (مسلمانان) است. (2).

این هشداری به ملت های مسلمان می باشد که مبادا به انحراف و گناه تن دهند زیرا مخالفت با رهنمودهای خداوند یکی از پیامدهایش تضادها و درگیری های اجتماعی است.

در این جا تحقیق خود درباره ی زندگی سراسر نور و رحمت امام باقر (ع) به پایان می رسانیم. در حالی که به کاستی های خود اقرار داریم و امیدواریم که خداوند کاستی های ما را جبران کرده و اهل اندیشه و نظر در ژرفا بخشیدن به این نگرش ها و پژوهش ها همت گمارند.

1- 598. قل هو القادر علی أن یبعث علیکم عذابا من فوقکم أو من تحت ارجلکم او یلبسکم شیعا و یذیق بعضکم بأس بعض. انعام / 65.
2- 599. قال الباقر (ع): فی قوله تعالی: «او یلبسکم شیعا» و هو اختلاف فی الدین و طعن بعضکم علی بعض «و یذیق بعضکم بأس بعض» و هو ان یقتل بعضکم بعضا و کل هذا فی أهل القبله... نور الثقلین 1 / 724.