امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 77

مناظره ها، بدان تحقق می بخشید.

توحید ذات و صفات

محمد بن مسلم از امام باقر (ع) در زمینه ی اوصاف خداوند نقل کرده است: «انه واحد صمد، احدی المعنی، لیس بمعان کثیره مختلفه» (1) همانا او یکتای بی نیازی است که همه به او نیازمندند (2) حقیقتی است بسیط و یگانه، در او معانی و حقایق متعدد و مختلف راه ندارد.

محمد بن مسلم می گوید، به امام عرض کردم: برخی از مردم عراق معتقدند که خداوند با چیزی می شنود و با چیز دیگری می بیند!

امام باقر (ع) فرمود: دروغ گرفته و ملحد شده اند. خداوند بزرگ را به غیر تشبیه کرده اند. او شنوایی بیناست. با همان چیز که می بیند، می شنود و با همان چیز که می شنود، می بیند.

محمد بن مسلم می گوید: برخی مردم عراق گمان می کنند که بینایی خداوند بر چیزی است که آن را درک کرده و تعقل نماید!

امام باقر (ع) فرمود: اندیشه، فکر و تعقل از ویژگی های مخلوق است و خداوند از صفات مخلوق مبرا است.

اطلاق شی ء بر خداوند

از امام باقر (ع) سؤال شد: آیا درست است که واژه ی شی ء بر خداوند اطلاق شود؟ امام فرمود: بلی، اطلاق لفظ شی ء بر خداوند درست است؛ زیرا این اطلاق او را از حد تعطیل و تشبیه، بیرون می آورد؛ (3) یعنی واژه ی شی ء بر هر چیزی اطلاق می شود که وجود دارد، و اگر این واژه را نتوانیم درباره ی خدا بکار ببریم، لازمه اش این

1- 156. الاحتجاج 323.
2- 157. در معنای «صمد» مفاهیم دقیقی بیان شده که برای آگاهی از آن می توان به منابع ذیل مراجعه کرد: توحید صدوق 88؛ اصول کافی، کتاب التوحید، باب تأویل الصمد.
3- 158. اصول کافی، باب اطلاق القول بانه شی ء، حدیث 7.