امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 116

1- 230. التقیه من دینی و دین آبائی و لا ایمان لمن لا تقیه له. بحار 75 / 431.

2- 231. میزان الحکمه 2 / 468.

3- 232. ان أبی کان یقول: ما من شی ء اقر لعین أبیک من التقیه، ان التقیه لجنه للمؤمن، بحار 75 / 412.

هنگامی که حکومت در اختیار عناصر نادان و سبکسر قرار گرفت، در ظاهر با توده ی مردم و برنامه های حکومت همراه باشید، ولی در نهان و باطن به وظیفه ی واقعی خود عمل کنید (1).

اهدافی که برای تقیه در احادیث امام باقر (ع) معرفی شده عبارت است از:

تقیه به منظور حفظ جان نیروهای خودی

امام باقر (ع) در این زمینه فرموده است:

تقیه از آن رو قرار داده شده است که به وسیله ی آن خون ها از ریخته شدن مصون بماند. پس زمانی که تقیه از ایفای این مهم بر نیاید و قادر به جلوگیری از ریخته شدن خون بیگناهان نباشد، به کارگیری آن معنا ندارد (2).

تقیه به منظور حفظ بنیه ی اقتصادی نیروهای خودی

با توجه به این که حکومت های جائر امکانات جامعه را در اختیار خویشان و همفکران خود می نهند، و مخالفان سیاسی خود را در انزوای اقتصادی و چه بسا مورد هجوم و غارت قرار می دهند و شیعه به دلیل اعتقاد به امامت و ولایت، همواره رویاروی حکام ناصالح قرار داشته است. ائمه معصومین (ع) برای مصون داشتن جان و مال پیروان خود از دستبرد حکام و والیان ناشایست، به آنان رهنمودهای لازم را ارائه می کرده اند که برخی از آن ها بر پایه ی تقیه استوار بوده است.

معمر بن یحیی می گوید: به امام باقر (ع) عرض کردم: من گاهی (به اقتضای شغلم) از مردم اموالی را به امانت دریافت می دارم و چه بسا ناگزیر می شوم از راه یا دروازه ای عبور کنم که مالیات بگیران حکومت قرار دارند و من (برای مصون داشتن مال مردم از حیف و میل آنان) با سوگندی آن اموال را از چنگ ایشان می رهانم.

امام باقر (ع) در تأیید شیوه ی او فرمود: دوست دارم من هم بتوانم اموال مسلمین را