امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 124

تحکیم سری بنیادهای تفکر شیعی

تسخیر پایگاه فرهنگی جامعه، هرچند از مواضع و اهداف مهم امام باقر (ع) بود، ولی امام (ع) در این مسیر هرگز از تحکیم بنیادهای تفکر شیعی غفلت نداشت، بلکه با برنامه ای دقیق و حساب شده، به رهبری جریان تفکر امامیه و پیروان خط ولایت، اهتمام می ورزید.

پنهانی بودن این نوع برنامه ها، عامل مهمی است که بسیاری از آن ها در متون تاریخی ثبت نشده، ولی روایاتی در اختیار ماست که به روشنی پرده از وجود این تلاش ها بر می دارد.

این روایات هم در باب تقیه وارد شده است، و هم در زمینه کتمان سر.

ابوعبیده ی حذاء می گوید: از امام باقر (ع) شنیدم که می فرمود:

به خدا سوگند محبوبترین یاران و اصحاب در نظر من، کسانی هستند که پرهیزکاران و فقیه ترین آنانند و بیش از همه احادیث و سخنان ما را (از قرار گرفتن در اختیار دشمنانمان) حفظ می کنند و پنهان می دارند... (1).

مگر نه این است که امام باقر (ع) در فضایی عام برای همه ی طبقات اجتماعی به تدریس و موعظه می پرداخته است، پس کتمان حدیث چه معنایی دارد؟!

آیا این گونه توصیه ها جز این است که از وجود نوعی درس ها و برنامه های خصوصی پنهانی خبر می دهد که به دلیل امنیتی در اختیار نامحرمان قرار نمی گرفته است.

توجه به حدیث محمد بن مسلم این نکته را روشنتر می سازد، که علت اصلی کتمان برخی از مطالب، دور داشتن عداوت و کینه ی حکام از حریم شیعه بوده است.

محمد بن مسلم گوید: امام باقر (ع) می فرمود:

بنده ای از بندگان خدا روز قیامت محشور می شود، در حالی که هرگز دستش به خون کسی آلوده نشده است، ولی چیزی همانند شیشه ی حجامتگران به او می دهند (که خون در آن جمع شده است) و به او می گویند: این سهم تو از خون فلان شخص است.