- مقدمه 1
- ولادت 5
- اشاره 5
- پنجمین طلوع امامت 5
- تبار والای امام باقر 6
- نام و کنیه 7
- القاب 8
- همسران 9
- فرزندان 9
- جایگاه دینی و علمی 10
- پایگاه اجتماعی 11
- شهادت 12
- دستاوردها 12
- اشاره 16
- دلایل امامت 16
- اشاره 16
- بشارت پیامبر به ائمه ی دوازده گانه 18
- تصریح پیامبر به امامت باقرالعلوم 20
- پیام جابر از رسول خدا برای امام باقر 21
- حدیث جابر در منابع اهل سنت 23
- تصریح امام سجاد به امامت باقرالعلوم 24
- تصریح باقرالعلوم به امامت خویش 25
- ویژگی ها و شایستگی های ضروری امام 28
- انتخاب الهی، برترین انتخاب 30
- انتخاب الهی، دارای ملاک 31
- اشاره 33
- کمال ها و کرامت ها، نشانه ای دیگر 33
- انهدام قصر هشام 34
- ترسیم پیامدهای نهضت زید بن علی 35
- اخبار از خلافت عمر بن عبدالعزیز 35
- نظارت بر رفتار پنهانی پیروان 36
- سخنی با منکران 37
- زندگی علمی باقرالعلوم 41
- اشاره 41
- امام باقر، در آینه ی اندیشه ها 41
- شاگردان و تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم 47
- اشاره 65
- اشاره 66
- درس های عقیدتی و مبارزه با انحراف های فکری 66
- مبارزه با اندیشه ی خوارج 68
- مبارزه با توهمات قدریه و جبریه 71
- موضعگیری علیه دروغ پردازان و غالیان 73
- تبیین معارف اصولی دین 77
- اشاره 77
- توحید ذات و صفات 78
- اطلاق شی ء بر خداوند 78
- بی نیازی خدا از زمان 79
- نهی از تفکر در ذات 79
- کمترین حد شناخت انسان درباره ی خدا 79
- معنای حقیقی «یدالله» و انتساب «روح» به خدا 80
- عدم امکان مشاهده ی حسی خدا 81
- علم ازلی خداوند به حقایق و امور 81
- ارجاع امت به قرآن و افشای چهره ی عالم نمایان 82
- غرض ورزی و تدابیر حیله گرانه ی عناصر ضد دین 86
- رویارویی با بدعت و بدعت گذاران 86
- اشاره 86
- جهل و نارسایی علمی نسبت به مبانی و معارف اصیل دین 87
- مبارزه با قیاس در میدان اجتهاد 92
- تعلیم فقه و شیوه ی صحیح اجتهاد 95
- اشاره 99
- بینش سیاسی امام باقر 100
- اشاره 100
- ضرورت تداوم مبارزه علیه کفر، شرک و ستم 100
- موضعگیری علیه حاکمان ستمگر 102
- استفاده از پند و تذکر در مسیر اصلاح 103
- استفاده از روش های قهرآمیز علیه ظلم و فساد 104
- نفی روحیه ی عافیت طلبی و توجیه گری 105
- منع استفاده از ظلم، برای اقامه ی حق 106
- ویژگی های پیشوا و حاکم صالح 107
- تأثیر عدالت اجتماعی در غنای اقتصادی 107
- نقش رهبری حق در صلاح دین و دنیا 108
- استواری پایه های دین، در پرتو حکمت حق 110
- سعادت جامعه، در سایه ی حکومت رهبران الهی 112
- دانشمندان از دیگر عوامل صلاح و فساد جامعه 113
- اشاره 114
- تقیه و پنهان کاری 114
- تقیه به منظور حفظ بنیه ی اقتصادی نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور حفظ جان نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور اجرای برنامه های مهمتر 117
- تقیه به منظور حفظ حرمت ارزش ها 117
- حرکت سری در شرایط نامساعد 118
- اشاره 119
- خط مشی سیاسی امام باقر 119
- تفاوت خط مشی ائمه در امور سیاسی 120
- تسخیر پایگاه فکری و فرهنگی جامعه 122
- تحکیم سری بنیادهای تفکر شیعی 124
- القای روح ظلم ستیزی در پیروان 125
- ابراز نفرت از فرمانروایان ناصالح 126
- ترسیم چهره ی پلید جباران و افشاگری علیه آنان 129
- منع شیعیان، از تقرب به سلطان 130
- حفظ وحدت و یکپارچگی امت 133
- همیاری با همه ی مسلمانان، در مبارزه با دشمن مشترک 134
- رهنمود به حکام، در مبارزه با دشمنان اسلام 136
- سفارش به عمر بن عبدالعزیز درباره ی عدل و انصاف 139
- هشدار به برخی خلفا درباره ی کجروی ها 142
- ترویج مکتب جهاد و شهادت 145
- دعوت به پایمردی در طریق حق 146
- از سقیفه تا حکومت بنی امیه 147
- شرایط سیاسی، در عصر امام باقر 147
- بنی امیه، بر مسند جباریت 151
- شرایط سیاسی، از بیان امام باقر 152
- بیان و داوری دیگران 154
- بنی امیه، و بدبین ساختن مردم به اهل بیت 155
- مروان بن حکم 157
- اشاره 157
- عبدالملک مروان 159
- ولید بن عبدالملک 160
- خلفای معاصر با دوران امامت باقرالعلوم 161
- اشاره 161
- ولید بن عبدالملک 161
- سلیمان بن عبدالملک 162
- شیعه در عصر سلیمان بن عبدالملک 163
- سلیمان بن عبدالملک در نگاه امام باقر 163
- عمر بن عبدالعزیز 164
- عمر بن عبدالعزیز و خاندان علی 165
- بازگشت فدک به فرزندان فاطمه 166
- ناخشنودی بنی امیه از روش عمر بن عبدالعزیز 168
- عمر بن عبدالعزیز در نظر ائمه 169
- برانداختن رسم دشنام به علی 169
- عمر بن عبدالعزیز در نظر شیعیان عصر وی 172
- یزید بن عبدالملک 174
- هشام بن عبدالملک 176
- عداوت هشام بن عبدالملک با امام باقر 176
- ریشه های عداوت 178
- سخت ترین دوران بر امام باقر 182
- شیعه در تنگنای خلافت هشام 183
- شهادت زید بن علی بن الحسین 184
- شهادت امام باقر با توطئه ی هشام 186
- اشاره 188
- امام باقر و قیام زید بن علی 188
- فلسفه ی نهی از قیام زید 192
- اشاره 196
- کار و تلاش در اوج زهد و تقوا 196
- زندگی اجتماعی باقرالعلوم 196
- حضور سازنده و مؤثر در جامعه 198
- مرجعیت و پاسخگویی به پرسش های مردم 199
- رسیدگی به محرومان 200
- سخاوت و مروت نسبت به دوستان 201
- شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی 203
- صمیمیت و محبت با دوستان 204
- محبت و عاطفه نسبت به خانواده 205
- احترام به حقوق اجتماعی مؤمنان 207
- اهتمام به حقوق مالی مردم 208
- رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران 209
- عدم تحمیل ایده های خویش بر همسران 210
- رعایت جمال و زی شرافتمندانه 212
- اشاره 215
- قلبی، هماره مشغول به یاد خدا 218
- دعاها و نیایش ها 219
- تجلی دانش و حکمت در سخنان باقرالعلوم 229
- اشاره 229
- ارزش والای عقل 232
- اشاره 233
- جایگاه بلند دانش 233
- علم، سلاحی کارآمد 234
- تحصیل دانش، عبادت و جهادی بزرگ 234
- ممنوعیت سوء استفاده از دانش 235
- اهمیت تعلیم و تعلم 235
- آثار نیک و بد تعلیم، متوجه معلمان 236
- لزوم دقت در گزینش معلم 236
- لزوم دقت در انتخاب دانشجو 237
- شناخت، معیار منزلت انسان 238
- شناخت، ملاک ارزش عمل 238
- شناخت عمیق دین، اوج کمال و تعالی 238
- شناخت خداوند و صفات او 239
- شناخت رهبران الهی 241
- رابطه ی امام شناسی و خداشناسی 242
- امام، نور هدایت 244
- امام، عالم به ظاهر و باطن قرآن 245
- امام، خزانه دار علم الهی 245
- رابطه ی علم امام با لزوم اطاعت از او 246
- امام، دارای علم پیامبر و نه مقام نبوت 246
- اشاره 247
- امام معصوم، دارای ولایت بر امت 247
- دستیابی به ولایت امامان تنها در پرتو عمل 248
- اهل گناه، محروم از ولایت امامان 249
- شناخت و عقیده، مستلزم عمل 252
- اشاره 252
- ارزش علم، در کنار عمل 253
- عمل، نیازمند استمرار و مداومت 254
- عمل، راهگشای دانش فزونتر 254
- عمل، راه تقرب به خداوند 254
- آگاهان، دارای مسؤولیت فزونتر 255
- عمل، شرط ایمان و نشانه ی آن 255
- آگاهان بی عمل، گرگ های جامعه 256
- عالمان درباری، دور از رحمت الهی 257
- رابطه ی انسان با خدا 258
- اطاعت و بندگی 258
- اشاره 258
- انجام واجبات، بالاترین اطاعت 259
- مقاومت در برابر گناه 260
- پایداری در مسیر بندگی 260
- مؤمن، هماره به یاد خدا 261
- برترین عبادت 261
- یاد خدا، همیشه و در همه جا 262
- آثار یاد و ذکر خداوند 263
- لزوم شکر به درگاه خداوند 264
- خوش گمانی به پروردگار 265
- امیدواری به غفران الهی 266
- پرهیز از امید کاذب 267
- تعادل میان بیم و امید 268
- اصرار در دعا 269
- گریه و تضرع به درگاه خدا 270
- دعا و تسلیم در برابر خدا 271
- انگیزه ی دعا و تضرع 271
- راه تقرب به پروردگار 272
- مسؤولیت انسان درباره ی خویش 273
- خودشناسی (معرفت نفس) 273
- اشاره 273
- آثار خودشناسی 273
- قلب و حالات آن 274
- اشاره 274
- قلب و انواع آن 275
- قساوت قلب 276
- ارزش ها و کرامت های اخلاقی 277
- اهمیت سلامت قلب 277
- حسن خلق 278
- فرو خوردن خشم 278
- اشاره 278
- راه غلبه بر خشم 280
- پرهیز از حسد 281
- اجتناب از تکبر و فخر 282
- قناعت و دوری از طمع 282
- زندگی در حد کفاف 284
- کنترل زبان و گفتار 284
- نهی از کسالت و بی حوصلگی 285
- نکوهش نفاق و دوچهرگی 285
- اشاره 286
- دینداری در غم و شادی 286
- نشانه های مؤمن واقعی 286
- پیشتازی در میدان ارزش ها 287
- اقتصاد و حسابگری در معیشت 287
- رابطه ی انسان با مردم و جامعه 287
- وابستگی فرد به جامعه 287
- مؤمنان، اعضای یک پیکر 288
- مؤمنان، برادران واقعی 288
- برادری، مستلزم حمایت اقتصادی 289
- مسؤولیت در برابر جامعه 289
- جامعه ی ایده آل 290
- حقوق اجتماعی مؤمنان بر یکدیگر 291
- اشاره 291
- صداقت و ادای امانت 292
- امر به معروف و نهی از منکر 292
- عفو و گذشت، رمز زندگی با مردم 293
- شیوه ی دوستیابی 293
- جاذبه و دافعه 294
- رفق و مدارا با مردم 295
- حفظ و تقویت روابط خویشاوندی 298
- حرمت حریم خانواده 299
- عالی ترین نمود مودت اجتماعی 300
- محبت ها و دوستی های ارزشمند 301
- معاشرت های ممنوع و زیانبار 302
- اختلاف های اجتماعی، نتیجه ی گناه 303
- روش برخورد با طیف های مختلف 303
1- 244. یحشر العبد یوم القیامه و ماندی دما فیدفع الیه شبه المحجمه أو فوق ذلک، فیقال له: هذا سهمک من دم فلان. فیقول یا رب انک لتعلم أنک قبضتنی و ما سفکت دما! فیقول: بلی، سمعت من فلان روایه کذا و کذا، فرویتها علیه، فنقلت حتی صارت الی فلان الجبار فقتله علیها، و هذا سهمک من دمه. بحار 75 / 85.
2- 245. اذا اجتمع للامام عده اهل بدر - ثلاث مائه و ثلاثه عشر - وجب علیه القیام و التغییر. بحار 100 / 49.
اصول سیاسی اسلام، از تقویت روح ظلم ستیزی در اصحاب خود غافل نبود، و از ابراز انزجار نسبت به والیان و فرمانروایان ناصالح دریغ نداشت، بلکه با بیان های مکرر می فرمود:
هنگامی که پدرم - علی بن الحسین - در آستانه ی وفات قرار داشت، مرا به سینه ی خود چسبانید و به من سفارش هایی کرد، از آن جمله که: ای فرزندم! از ستم نسبت به بی پناهانی که جز خدا یاوری ندارد، بپرهیز. (1).
در روایتی دیگر امام می فرماید:
ستم در دنیا، سیاهی و ظلمات در جهان آخرت است. (2).
و نیز می فرماید:
هیچ کس نسبت به دیگری ظلم نمی کند، مگر این که خداوند از ناحیه ی جان یا مال او را مؤاخذه کرده، تقاص می نماید، اما ظلم و گناه میان انسان و خدا، با توبه بخشیده خواهد شد. (3).
امام (ع) حتی از همگامی با ظالمان و همدلی با ایشان نهی کرده و می فرماید:
شخصی که ستم می کند و کسی که او را یاری می دهد و فردی که در دل از عمل ظالم راضی می باشد، هر سه شریک جرم خواهند بود. (4).
ابراز نفرت از فرمانروایان ناصالح
در بخشی از روایات، امام باقر (ع) با صراحت بیشتری جباران را مورد مذمت قرار داده و ایشان را در نظر جامعه منفور ساخته است.
آن حضرت از رسول خدا (ص) نقل فرموده است: