امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 148

1- 279. اصبر نفسک علی الحق فانه من منع شیئا فی حق اعطی فی الباطل مثلیه. تحف العقول 216؛ بحار 78 / 176.

2- 280. اوصانی ابی حین حضرته الوفاه... ای بنی! اصبر علی الحق و ان کان مرا. مشکاه الانوار 71 / 76؛ بحار 70 / 184.

3- 281. سقیفه بنی ساعده سایبانی بود که پس از رحلت رسول خدا (ص) عده ای زیر آن گرد آمدند تا برای امت اسلام تعیین تکلیف کنند و در آن جا با ابوبکر به عنوان نخستین خلیفه بیعت کردند. معجم البلدان 3 / 228.

اصلاح طلبی در جهان اسلام، برخی از دانشمندان و روشنفکران اهل سنت را بر آن داشته، تا به صراحت اعلام کنند تیره بختی جهان اسلام از زمانی آغاز شد که خلافت انتخابی، به وسیله ی معاویه، به سلطنت موروثی تغییر یافت و معاویه برای فرزندش یزید، از مردم بیعت گرفت (1).

این سخن، حق است، اما تمام سخن و گویای همه ی حقیقت نیست؛ زیرا فقط این عمل معاویه، جهان اسلام را به دست حکومت های مستبد و خودکامه و بی لیاقت نسپرد، بلکه طغیان او علیه علی بن ابی طالب (ع) که حکومت مرکزی را در اختیار داشت خود سرآغاز طغیان های پیاپی و مکرر در صحنه ی سیاسی جوامع اسلامی شد، طغیان هایی که نه برای امر به معروف و نهی از منکر، بلکه صرفا برای تسخیر پایگاه قدرت و خوشگذرانی و زورگویی بود.

تزویرهایی که معاویه در طریق سیاست به کار بست، قرآن هایی که بر نیزه کرد، پیمان هایی که با حسن بن علی (ع) منعقد ساخت و همه را نادیده گرفت و روش هایی که در خریدن نیروهای سرشناس به کار برد، همه و همه الگویی شد برای حکومت های پس از او، تا عالمان را یا با پول و پست و مقام بخرند و یا تحقیر کنند و بی ارج سازند و از جهل و حماقت توده ها در استثمار آنان بهره جویند و...

شیوه هایی که معاویه به کار گرفت، از او چهره ای موفق در صحنه ی سیاست ساخت و در مقابل او علی بن ابی طالب (ع) که هرگز حاضر نشد برای تحقق عدل، جور را به استخدام در آورد، و حیله و تزویر با مسلمانان را وسیله ی کسب قدرت قرار دهد، فاقد زیرکی و سیاست معرفی شد. تا آن جا که گفتند:

معاویه از علی (ع) هوشمندتر و سیاستمدارتر است!

و امیرالمؤمنین (ع) در پاسخ آنان با سینه ای گران فرمود:

به خدا سوگند، معاویه از من زیرکتر نیست، ولی او پیمان شکنی و خیانت می کند، و از این طریق اهدافش را پی می گیرد.

اگر من از بی وفایی و پیمان شکنی بیزار نبودم، می دیدید که زیرکترین مردمم،