امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 151

1- 286. طبقات ابن سعد 3 / 246؛ انساب الاشراف 5 / 48.

2- 287. انساب الاشراف 4 الف، 224؛ تاریخ طبری 2 / 140؛ اغانی 17 / 92.

3- 288. سیره ی ابن هشام 4 / 306.

4- 289. انساب الاشراف از 583 به بعد؛ رک: تشیع در مسیر تاریخ 60.

5- 290. تاریخ طبری 1 / 2769؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید 9 و 12 / 54 - 53.

بر سربازان خود مباح شمردند، (1) امری دور از انتظار نیست!

در این روند سیاسی، کسانی می توانستند در شهرها و استان های مختلف به ولایت و امارت برسند که کمترین مایه از تعهد و انسان دوستی و شرافت در جانشان نباشد، و این چنین است که مردانی چون اشعث بن قیس کندی که یک روز رهبری مرتدان را بر عهده داشت، فرمانروای تام الاختیار یکی از سرزمین های اسلامی می شود. (2).

بنابراین، در یک نگرش دقیق تاریخی می توان سقیفه را پیش درآمد حاکمیت بنی امیه دانست، خطی که از اسلام ناب فاصله گرفت و هر چه استمرار یافت، انحراف آن بزرگتر و بزرگتر شد. تا به عصری مقارن امامت باقرالعلوم (ع) رسید.

بدیهی است که در این فاصله، جامعه ی اسلامی در نتیجه ی فساد و ناشایستگی اکثر حکومت ها، راه انحطاط را پیموده بود، چه در زمینه ی فرهنگی و دینی، چه در بعد مسایل سیاسی.

با این بیان، اگر تنگناهای سیاسی در آغاز امر خلافت، علی بن ابی طالب (ع) را به سکوت و انزوای سیاسی وا می دارد، می توان از این تنگناهای رو به ازدیاد، تا اندازه ای به شرایط و تنگناهای سیاسی جامعه، در عصری که مقارن زندگی امام باقر (ع) بود، پی برد.

بنی امیه، بر مسند جباریت

عامترین ویژگی حکومت امویان، استبداد، جباریت و بی اعتنایی به مردم و مکتب است.

شخصی در برابر عبدالملک مروان خلیفه ی اموی قرار گرفت و به او گفت: با تو سخنی دارم آیا امان می دهی که با گفتن آن مرا مجازات نکنی؟

عبدالملک گفت: هر چه در دل داری بگو، در امان هستی.

مرد گفت: این تاج و تخت و حکومت که در دست تو است آیا به فرمان خدا و