امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 165

1- 324. تاریخ یعقوبی 2 / 305.

2- 325. تاریخ الخلفاء 231.

3- 326. تاریخ الخلفاء 229.

4- 327. طبقات ابن سعد 5 / 244.

او نبود، بلکه در دوران خلافتش، گام های مثبتی در کاستن از فشارها سیاسی - اجتماعی نسبت به شیعه و آل علی (ع) برداشت.

مورخان در شرح حال او نوشته اند که وی حتی قبل از رسیدن به خلافت، فردی متین و دور از فساد بود، هر چند در تجمل و آسایش و رفاه زیاده روی می کرد. (1).

عمر بن عبدالعزیز و خاندان علی

تبعیض های ناروای اقتصادی و سیاسی که از سوی خلفای قبل و بعد از عمر بن عبدالعزیز نسبت به بنی هاشم و خاندان علی (ع) روا گردید، در روزگار خلافت او تا حدی وجود نداشت؛ زیرا او بر خلاف دیگران، از بیت المال و بودجه ی عمومی همان گونه که به سایر طوایف و قبایل و طبقات، در خور نیاز و سهمشان می پرداخت، به خاندان علی (ع) نیز که سال ها در محاصره ی اقتصادی خلفا بودند، سهمی اختصاص داد.

عبدالله، فرزند محمد، فرزند عقیل بن ابی طالب می گوید:

نخستین مالی که عمر بن عبدالعزیز میان مردم تقسیم کرد، همان مالی بود که به سوی ما اهل بیت فرستاد، زنان را به مقدار سهم مردان و کودکان را به اندازه ی سهم معمولی زنان عطا کرد. در جریان این تقسیم سه هزار دینار به خاندان ما رسید. علاوه بر این، عمر بن عبدالعزیز طی نامه ای به ما نوید داد که اگر بر حکومت باقی بمانم، همه ی حقوق پایمال شده ی اهل بیت را به ایشان باز گردانم. (2).

مسأله ی تقسیم مال میان اهل بیت نباید صرفا به عنوان یک مساعده ی مالی یا مسأله ی اقتصادی تلقی شود؛ زیرا اصولا از زمان معاویه به بعد، و حتی از زمان خلافت ابوبکر، یکی از محورهای اساسی سیاست های دستگاه خلافت علیه اهل بیت که مدعیان خلافت حقه بودند، اعمال فشارهای اقتصادی و ضعیف نگاه داشتن بنیه ی مالی آنان بود؛ چه در نتیجه ی ضعف اقتصادی، امکان تجهیز و تدارک جریان های ضد استبداد و مدافع ولایت به شدت کاهش می یافت!