- مقدمه 1
- ولادت 5
- پنجمین طلوع امامت 5
- اشاره 5
- تبار والای امام باقر 6
- نام و کنیه 7
- القاب 8
- فرزندان 9
- همسران 9
- جایگاه دینی و علمی 10
- پایگاه اجتماعی 11
- شهادت 12
- دستاوردها 12
- اشاره 16
- دلایل امامت 16
- اشاره 16
- بشارت پیامبر به ائمه ی دوازده گانه 18
- تصریح پیامبر به امامت باقرالعلوم 20
- پیام جابر از رسول خدا برای امام باقر 21
- حدیث جابر در منابع اهل سنت 23
- تصریح امام سجاد به امامت باقرالعلوم 24
- تصریح باقرالعلوم به امامت خویش 25
- ویژگی ها و شایستگی های ضروری امام 28
- انتخاب الهی، برترین انتخاب 30
- انتخاب الهی، دارای ملاک 31
- اشاره 33
- کمال ها و کرامت ها، نشانه ای دیگر 33
- انهدام قصر هشام 34
- ترسیم پیامدهای نهضت زید بن علی 35
- اخبار از خلافت عمر بن عبدالعزیز 35
- نظارت بر رفتار پنهانی پیروان 36
- سخنی با منکران 37
- امام باقر، در آینه ی اندیشه ها 41
- زندگی علمی باقرالعلوم 41
- اشاره 41
- شاگردان و تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم 47
- اشاره 65
- درس های عقیدتی و مبارزه با انحراف های فکری 66
- اشاره 66
- مبارزه با اندیشه ی خوارج 68
- مبارزه با توهمات قدریه و جبریه 71
- موضعگیری علیه دروغ پردازان و غالیان 73
- تبیین معارف اصولی دین 77
- اشاره 77
- اطلاق شی ء بر خداوند 78
- توحید ذات و صفات 78
- کمترین حد شناخت انسان درباره ی خدا 79
- بی نیازی خدا از زمان 79
- نهی از تفکر در ذات 79
- معنای حقیقی «یدالله» و انتساب «روح» به خدا 80
- عدم امکان مشاهده ی حسی خدا 81
- علم ازلی خداوند به حقایق و امور 81
- ارجاع امت به قرآن و افشای چهره ی عالم نمایان 82
- رویارویی با بدعت و بدعت گذاران 86
- اشاره 86
- غرض ورزی و تدابیر حیله گرانه ی عناصر ضد دین 86
- جهل و نارسایی علمی نسبت به مبانی و معارف اصیل دین 87
- مبارزه با قیاس در میدان اجتهاد 92
- تعلیم فقه و شیوه ی صحیح اجتهاد 95
- اشاره 99
- اشاره 100
- بینش سیاسی امام باقر 100
- ضرورت تداوم مبارزه علیه کفر، شرک و ستم 100
- موضعگیری علیه حاکمان ستمگر 102
- استفاده از پند و تذکر در مسیر اصلاح 103
- استفاده از روش های قهرآمیز علیه ظلم و فساد 104
- نفی روحیه ی عافیت طلبی و توجیه گری 105
- منع استفاده از ظلم، برای اقامه ی حق 106
- تأثیر عدالت اجتماعی در غنای اقتصادی 107
- ویژگی های پیشوا و حاکم صالح 107
- نقش رهبری حق در صلاح دین و دنیا 108
- استواری پایه های دین، در پرتو حکمت حق 110
- سعادت جامعه، در سایه ی حکومت رهبران الهی 112
- دانشمندان از دیگر عوامل صلاح و فساد جامعه 113
- اشاره 114
- تقیه و پنهان کاری 114
- تقیه به منظور حفظ جان نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور حفظ بنیه ی اقتصادی نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور اجرای برنامه های مهمتر 117
- تقیه به منظور حفظ حرمت ارزش ها 117
- حرکت سری در شرایط نامساعد 118
- اشاره 119
- خط مشی سیاسی امام باقر 119
- تفاوت خط مشی ائمه در امور سیاسی 120
- تسخیر پایگاه فکری و فرهنگی جامعه 122
- تحکیم سری بنیادهای تفکر شیعی 124
- القای روح ظلم ستیزی در پیروان 125
- ابراز نفرت از فرمانروایان ناصالح 126
- ترسیم چهره ی پلید جباران و افشاگری علیه آنان 129
- منع شیعیان، از تقرب به سلطان 130
- حفظ وحدت و یکپارچگی امت 133
- همیاری با همه ی مسلمانان، در مبارزه با دشمن مشترک 134
- رهنمود به حکام، در مبارزه با دشمنان اسلام 136
- سفارش به عمر بن عبدالعزیز درباره ی عدل و انصاف 139
- هشدار به برخی خلفا درباره ی کجروی ها 142
- ترویج مکتب جهاد و شهادت 145
- دعوت به پایمردی در طریق حق 146
- از سقیفه تا حکومت بنی امیه 147
- شرایط سیاسی، در عصر امام باقر 147
- بنی امیه، بر مسند جباریت 151
- شرایط سیاسی، از بیان امام باقر 152
- بیان و داوری دیگران 154
- بنی امیه، و بدبین ساختن مردم به اهل بیت 155
- اشاره 157
- مروان بن حکم 157
- عبدالملک مروان 159
- ولید بن عبدالملک 160
- اشاره 161
- ولید بن عبدالملک 161
- خلفای معاصر با دوران امامت باقرالعلوم 161
- سلیمان بن عبدالملک 162
- شیعه در عصر سلیمان بن عبدالملک 163
- سلیمان بن عبدالملک در نگاه امام باقر 163
- عمر بن عبدالعزیز 164
- عمر بن عبدالعزیز و خاندان علی 165
- بازگشت فدک به فرزندان فاطمه 166
- ناخشنودی بنی امیه از روش عمر بن عبدالعزیز 168
- عمر بن عبدالعزیز در نظر ائمه 169
- برانداختن رسم دشنام به علی 169
- عمر بن عبدالعزیز در نظر شیعیان عصر وی 172
- یزید بن عبدالملک 174
- هشام بن عبدالملک 176
- عداوت هشام بن عبدالملک با امام باقر 176
- ریشه های عداوت 178
- سخت ترین دوران بر امام باقر 182
- شیعه در تنگنای خلافت هشام 183
- شهادت زید بن علی بن الحسین 184
- شهادت امام باقر با توطئه ی هشام 186
- امام باقر و قیام زید بن علی 188
- اشاره 188
- فلسفه ی نهی از قیام زید 192
- کار و تلاش در اوج زهد و تقوا 196
- اشاره 196
- زندگی اجتماعی باقرالعلوم 196
- حضور سازنده و مؤثر در جامعه 198
- مرجعیت و پاسخگویی به پرسش های مردم 199
- رسیدگی به محرومان 200
- سخاوت و مروت نسبت به دوستان 201
- شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی 203
- صمیمیت و محبت با دوستان 204
- محبت و عاطفه نسبت به خانواده 205
- احترام به حقوق اجتماعی مؤمنان 207
- اهتمام به حقوق مالی مردم 208
- رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران 209
- عدم تحمیل ایده های خویش بر همسران 210
- رعایت جمال و زی شرافتمندانه 212
- اشاره 215
- قلبی، هماره مشغول به یاد خدا 218
- دعاها و نیایش ها 219
- تجلی دانش و حکمت در سخنان باقرالعلوم 229
- اشاره 229
- ارزش والای عقل 232
- جایگاه بلند دانش 233
- اشاره 233
- علم، سلاحی کارآمد 234
- تحصیل دانش، عبادت و جهادی بزرگ 234
- ممنوعیت سوء استفاده از دانش 235
- اهمیت تعلیم و تعلم 235
- آثار نیک و بد تعلیم، متوجه معلمان 236
- لزوم دقت در گزینش معلم 236
- لزوم دقت در انتخاب دانشجو 237
- شناخت، معیار منزلت انسان 238
- شناخت، ملاک ارزش عمل 238
- شناخت عمیق دین، اوج کمال و تعالی 238
- شناخت خداوند و صفات او 239
- شناخت رهبران الهی 241
- رابطه ی امام شناسی و خداشناسی 242
- امام، نور هدایت 244
- امام، خزانه دار علم الهی 245
- امام، عالم به ظاهر و باطن قرآن 245
- امام، دارای علم پیامبر و نه مقام نبوت 246
- رابطه ی علم امام با لزوم اطاعت از او 246
- اشاره 247
- امام معصوم، دارای ولایت بر امت 247
- دستیابی به ولایت امامان تنها در پرتو عمل 248
- اهل گناه، محروم از ولایت امامان 249
- شناخت و عقیده، مستلزم عمل 252
- اشاره 252
- ارزش علم، در کنار عمل 253
- عمل، نیازمند استمرار و مداومت 254
- عمل، راهگشای دانش فزونتر 254
- عمل، راه تقرب به خداوند 254
- عمل، شرط ایمان و نشانه ی آن 255
- آگاهان، دارای مسؤولیت فزونتر 255
- آگاهان بی عمل، گرگ های جامعه 256
- عالمان درباری، دور از رحمت الهی 257
- اشاره 258
- رابطه ی انسان با خدا 258
- اطاعت و بندگی 258
- انجام واجبات، بالاترین اطاعت 259
- مقاومت در برابر گناه 260
- پایداری در مسیر بندگی 260
- برترین عبادت 261
- مؤمن، هماره به یاد خدا 261
- یاد خدا، همیشه و در همه جا 262
- آثار یاد و ذکر خداوند 263
- لزوم شکر به درگاه خداوند 264
- خوش گمانی به پروردگار 265
- امیدواری به غفران الهی 266
- پرهیز از امید کاذب 267
- تعادل میان بیم و امید 268
- اصرار در دعا 269
- گریه و تضرع به درگاه خدا 270
- انگیزه ی دعا و تضرع 271
- دعا و تسلیم در برابر خدا 271
- راه تقرب به پروردگار 272
- اشاره 273
- آثار خودشناسی 273
- مسؤولیت انسان درباره ی خویش 273
- خودشناسی (معرفت نفس) 273
- قلب و حالات آن 274
- اشاره 274
- قلب و انواع آن 275
- قساوت قلب 276
- ارزش ها و کرامت های اخلاقی 277
- اهمیت سلامت قلب 277
- فرو خوردن خشم 278
- اشاره 278
- حسن خلق 278
- راه غلبه بر خشم 280
- پرهیز از حسد 281
- اجتناب از تکبر و فخر 282
- قناعت و دوری از طمع 282
- کنترل زبان و گفتار 284
- زندگی در حد کفاف 284
- نهی از کسالت و بی حوصلگی 285
- نکوهش نفاق و دوچهرگی 285
- اشاره 286
- دینداری در غم و شادی 286
- نشانه های مؤمن واقعی 286
- پیشتازی در میدان ارزش ها 287
- وابستگی فرد به جامعه 287
- اقتصاد و حسابگری در معیشت 287
- رابطه ی انسان با مردم و جامعه 287
- مؤمنان، برادران واقعی 288
- مؤمنان، اعضای یک پیکر 288
- برادری، مستلزم حمایت اقتصادی 289
- مسؤولیت در برابر جامعه 289
- جامعه ی ایده آل 290
- حقوق اجتماعی مؤمنان بر یکدیگر 291
- اشاره 291
- صداقت و ادای امانت 292
- امر به معروف و نهی از منکر 292
- عفو و گذشت، رمز زندگی با مردم 293
- شیوه ی دوستیابی 293
- جاذبه و دافعه 294
- رفق و مدارا با مردم 295
- حفظ و تقویت روابط خویشاوندی 298
- حرمت حریم خانواده 299
- عالی ترین نمود مودت اجتماعی 300
- محبت ها و دوستی های ارزشمند 301
- معاشرت های ممنوع و زیانبار 302
- روش برخورد با طیف های مختلف 303
- اختلاف های اجتماعی، نتیجه ی گناه 303
1- 361. اختصاص 67؛ اعیان الشیعه 4 / 52.
2- 362. برخی سال شهادت زید را سال 122 ه دانسته اند. رک: مروج الذهب 3 / 206.
مقابل وی نایستاد، جز زید بن علی بن الحسین که در اطراف کوفه به تبلیغ علیه خلافت هشام پرداخت و هشام برای سرکوب وی ابن هبیره را فرستاد و او زید را دستگیر کرد و به قتل رسانید، بی آنکه از هشام فرمان قتل گرفته باشد، زمانی که خبر کشته شدن زید به هشام رسید، کار بی مشورت ابن هبیره بر او گردن آمد و وی را به خاطر کشتن مردی قرشی آن هم بدون مشورت، ملامت کرد! (1).
پس از تحقیق در سایر منابع تاریخی آشکار می شود که سکوت عصر او نه معلول آسایش و رفاه بلکه نتیجه ی مشکلات اجتماعی و نیز برنامه های سرکوب گرانه ی هشام بوده است و اگر هشام در برابر کشته شدن زید، چنین وانمود کرده باشد که به قتل او رضا نداشته است، این چیزی است که در موارد مشابه آن بعدها دیده شد که قاتلان ائمه خود به سوگواری برای آنان می پرداختند؛ زیرا از پیامدهای قتل آل علی به شدت هراسان بودند و نتایج بحران آفرین آن را بارها و بارها دیده و به خاطر داشتند. بهترین گواه این دعا، حرکت ها و آشوب های گسترده ای بود که پس از شهادت زید بن علی بن الحسین در خراسان رخ داد.
شیعیان خراسان به جنبش آمدند و حرکت های نهانی آنان علنی گردید، همدستان و هواخواهانشان انبوه شد، ستم هایی که بنی امیه بر خاندان پیامبر روا داشته بودند برای مردم باز می گفتند تا شهری باقی نماند، مگر این که این جریان ها در آن راه یافت. (2).
این نقل های تاریخی از جهات متعدد نادرستی نقل پیشین را روشن می سازد.
علاوه بر این، آنچه با بدن زید پس از شهادتش انجام دادند، نمایانگر شدت عداوت هشام نسبت به آل علی (ع) است؛ زیرا یاران زید، بدن او را در مسیر جریان جوی آبی پنهان کرده بودند ولی یوسف والی کوفه آن را به وسیله ی فرد جاسوسی پیدا کرد، بدن زید را بر صلیب کشیدند در حالی که عریان بود و جامه نداشت.
شاعری از بنی امیه چنین سرود:
صلبنالکم زیدا علی جذع نخله
ولم ارمهدیا علی الجذع یصلب