امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 239

1- 442. لا یقبل عمل الا بمعرفه. تحف العقول 215.

2- 443. الامام الصادق (ع) عن الباقر (ع): یا بنی اعرف منازل الشیعه علی قدر روایتهم و معرفتهم، فان المعرفه هی الدرایه للروایه، و بالدرایات للروایات یعلو المؤمن الی اقصی درجات الایمان، انی نظرت الی کتاب لعلی (ع) فوجدت فی الکتاب: ان قیمه کل امری ء و قدره معرفته. ان الله - تبارک و تعالی - یحاسب الناس علی قدر ما اتاهم من العقول فی دار الدنیا. معانی الاخبار 1 / 2.

فرموده است:

عالیترین مرتبه ی کمال در سه چیز است: 1- درک و شناخت عمیق دین 2- صبر بر دشواری ها 3- حرکت سنجیده و حساب شده در اداره ی امور زندگی. (1).

شناخت خداوند و صفات او

بخش مهمی از معارف و درس های امام باقر (ع) در زمینه ی شناخت خداوند و صفات او است، که بخشی از آن ها را در گذشته تحت عنوان «تبیین معارف اصولی دین» یادآور شدیم.

در این جا نیز به عنوان نمونه از روایتی یاد می کنیم که امام باقر (ع) شرط بندگی و عبادت انسان به درگاه خداوند را، معرفت و شناخت وی دانسته است.

امام باقر (ع) به ابوحمزه فرمود:

کسی می تواند به حق، عبادت خداوند را به جا آورد که به او معرفت داشته باشد و خدا را به درستی و شایستگی بشناسد، و اما کسی که شناخت درستی درباره ی ذات مقدس او نداشته باشد، خدا را همانند این مردم عوام و گمراه (بی محتوا و سطحی) عبادت خواهد کرد! (2).

از آن حضرت سؤال شد که چه مقدار از شناخت خداوند، ضروری است به طوری که به کمتر از آن نمی توان اکتفا کرد؟

فرمود: کمترین و ضروریترین مرحله ی شناخت خداوند این است که بدانی: هیچ چیز همانند او نیست و هیچ موجودی به او شباهت ندارد، و دارای علم، شنوایی و بینایی ازلی است. (3).