امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 274

1- 517. الباقر (ع): لما اسری بالنبی صلی الله علیه و آله قال: یا رب ما حال المؤمن عندک؟ قال: یا محمد... ما یتقرب الی عبد من عبادی بشی ء احب الی مما افترضت علیه و انه لیتقرب الی بالنافله حتی احبه فاذا احببته کنت اذا سمعه الذی یسمع به، و بصره الذی یبصر به، و لسانه الذی ینطق به، و یده الذی یبطش بها، ان دعانی اجبته، و ان سألنی اعطیته. اصول کافی 2 / 352.

2- 518. الباقر (ع):... و لا معرفه کمعرفتک بنفسک. تحف العقول 208؛ بحار 78 / 165.

مسدود کن. (1).

قلب و حالات آن

اشاره

قلب در منابع دینی به معنای عضو مادی بدن که با انبساط و انقباض خود، خون را در بدن به گردش در می آورد نیست. بلکه حقیقتی است که ادراک می کند، مسؤولیت می پذیرد، سنگین و سخت می شود، رقت و نرمش می یابد، حق ناپذیر می گردد و یا شیفته ی حقیقت می باشد و...

قلب به این معنا، با نوعی وحدت با نفس و جان آدمی دارد و یا بخش مهمی از آن است، بنابراین شناخت حالات و ویژگی های قلب در حقیقت شناخت نفس می باشد و انسان را در طریق خودشناسی و خودسازی یاری می دهد. از این رو در پی احادیث خودشناسی به نقل روایتی از امام باقر (ع) در زمینه ی تحولات قلب و حالات آن می پردازیم.

حمران بن اعین به حضور امام باقر (ع) رسید و از آن حضرت سؤال هایی داشت که مطرح کرد و پاسخ گرفت و خواست که از جا برخیزد و محفل را ترک کند، اما دوباره سؤالی به ذهنش آمد و به امام باقر (ع) گفت: - خداوند پایدارتان بدارد و ما را هماره از وجود شما بهره مند سازد - این چه سری دارد که ما وقتی نزد شما می آییم، در فاصله ای که نزد شماییم قلبمان رقت یافته و روحمان از دنیا غافل می شود و نسبت به دارایی ها و توانمندی های مردم بی اعتنا می شویم، ولی پس از اینکه از مجلس شما را ترک می کنیم و با مردم و تاجران روبرو می شویم و همراه می گردیم، محبت دنیا را در خویش احساس می کنیم و دنیا دوست می شویم!

امام باقر (ع) فرمود: بلی این قلب است که گاهی سخت می شود و گاهی نرم.

سپس امام باقر (ع) افزود: یاران پیامبر (ص) به آن حضرت عرض کردند: ای رسول خدا! ما بر خویش نگرانیم که مبادا گرفتار نفاق شویم!

پیامبر فرمود: علت این نگرانی چیست؟

اصحاب گفتند: ما وقتی نزد شما هستیم و شما ما را به ارزش ها تذکر می دهید و