امام باقر علیه السلام جلوه ی امامت در افق دانش صفحه 276

1- 520. بقره / 222.

2- 521. هود / 3.

3- 522. اصول کافی 2 / 423 و 424.

1- قلبی که در آن نفاق و ایمان به هم آمیخته است.

2- قلب واژگون.

3- قلب مهر شده و مسدود.

4- قلب نورانی و درخشان.

اما قلب مهر شده - که در آن حق راه نمی یابد - قلب منافق است.

و قلب نورانی، قلب مؤمن است.

و قلب واژگون، قلب مشرک است.

و قلب دارای ایمان و نفاق، قلب گروهی بود که در طائف می زیستند اگر بر نفاق مردند هلاک شده و اگر بر ایمان جان سپردند نجات یافته اند. (1).

امام (ع) درباره ی قلبی که در آن ایمان و نفاق با هم وجود دارد، اشاره به مصداقی در محیط آن عصر کرده است ولی از توضیح آن حضرت استفاده می شود که این گروه دارای این مشخصه بوده اند که گاهی در میدان ایمان حضور می یافته اند و زمانی تحت وساوس درونی و بیرونی گرفتار نفاق در دین می شده اند و سعادت و شقاوت آنان بدان بستگی داشته است که در کدام حال از ایمان یا نفاق مرگشان سر رسیده باشد. و چنانچه دقت شود، حال بسیاری از مردم این گونه است یعنی در قلبشان ایمان و نفاق به گونه ای آمیخته با یکدیگر وجود دارد.

قساوت قلب

امام باقر (ع): خداوند برای گنهکاران، عقوبت ها و کیفرهایی قرار داده است که برخی مربوط به قلب و بعضی مربوط به جسم آنان می باشد، از آن جمله: تنگدستی و مشکلات و ناهنجاری های زندگی (مربوط به جسم) و سستی در عبادت (مربوط به روح) می باشد. و البته در میان این کیفرها، هیچ کیفری سخت تر و بزرگتر از قساوت قلب نیست. (2).