- مقدمه 1
- اشاره 5
- ولادت 5
- پنجمین طلوع امامت 5
- تبار والای امام باقر 6
- نام و کنیه 7
- القاب 8
- همسران 9
- فرزندان 9
- جایگاه دینی و علمی 10
- پایگاه اجتماعی 11
- دستاوردها 12
- شهادت 12
- دلایل امامت 16
- اشاره 16
- اشاره 16
- بشارت پیامبر به ائمه ی دوازده گانه 18
- تصریح پیامبر به امامت باقرالعلوم 20
- پیام جابر از رسول خدا برای امام باقر 21
- حدیث جابر در منابع اهل سنت 23
- تصریح امام سجاد به امامت باقرالعلوم 24
- تصریح باقرالعلوم به امامت خویش 25
- ویژگی ها و شایستگی های ضروری امام 28
- انتخاب الهی، برترین انتخاب 30
- انتخاب الهی، دارای ملاک 31
- کمال ها و کرامت ها، نشانه ای دیگر 33
- اشاره 33
- انهدام قصر هشام 34
- اخبار از خلافت عمر بن عبدالعزیز 35
- ترسیم پیامدهای نهضت زید بن علی 35
- نظارت بر رفتار پنهانی پیروان 36
- سخنی با منکران 37
- زندگی علمی باقرالعلوم 41
- امام باقر، در آینه ی اندیشه ها 41
- اشاره 41
- شاگردان و تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم 47
- اشاره 65
- درس های عقیدتی و مبارزه با انحراف های فکری 66
- اشاره 66
- مبارزه با اندیشه ی خوارج 68
- مبارزه با توهمات قدریه و جبریه 71
- موضعگیری علیه دروغ پردازان و غالیان 73
- تبیین معارف اصولی دین 77
- اشاره 77
- اطلاق شی ء بر خداوند 78
- توحید ذات و صفات 78
- بی نیازی خدا از زمان 79
- نهی از تفکر در ذات 79
- کمترین حد شناخت انسان درباره ی خدا 79
- معنای حقیقی «یدالله» و انتساب «روح» به خدا 80
- علم ازلی خداوند به حقایق و امور 81
- عدم امکان مشاهده ی حسی خدا 81
- ارجاع امت به قرآن و افشای چهره ی عالم نمایان 82
- اشاره 86
- رویارویی با بدعت و بدعت گذاران 86
- غرض ورزی و تدابیر حیله گرانه ی عناصر ضد دین 86
- جهل و نارسایی علمی نسبت به مبانی و معارف اصیل دین 87
- مبارزه با قیاس در میدان اجتهاد 92
- تعلیم فقه و شیوه ی صحیح اجتهاد 95
- اشاره 99
- اشاره 100
- بینش سیاسی امام باقر 100
- ضرورت تداوم مبارزه علیه کفر، شرک و ستم 100
- موضعگیری علیه حاکمان ستمگر 102
- استفاده از پند و تذکر در مسیر اصلاح 103
- استفاده از روش های قهرآمیز علیه ظلم و فساد 104
- نفی روحیه ی عافیت طلبی و توجیه گری 105
- منع استفاده از ظلم، برای اقامه ی حق 106
- ویژگی های پیشوا و حاکم صالح 107
- تأثیر عدالت اجتماعی در غنای اقتصادی 107
- نقش رهبری حق در صلاح دین و دنیا 108
- استواری پایه های دین، در پرتو حکمت حق 110
- سعادت جامعه، در سایه ی حکومت رهبران الهی 112
- دانشمندان از دیگر عوامل صلاح و فساد جامعه 113
- اشاره 114
- تقیه و پنهان کاری 114
- تقیه به منظور حفظ بنیه ی اقتصادی نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور حفظ جان نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور اجرای برنامه های مهمتر 117
- تقیه به منظور حفظ حرمت ارزش ها 117
- حرکت سری در شرایط نامساعد 118
- اشاره 119
- خط مشی سیاسی امام باقر 119
- تفاوت خط مشی ائمه در امور سیاسی 120
- تسخیر پایگاه فکری و فرهنگی جامعه 122
- تحکیم سری بنیادهای تفکر شیعی 124
- القای روح ظلم ستیزی در پیروان 125
- ابراز نفرت از فرمانروایان ناصالح 126
- ترسیم چهره ی پلید جباران و افشاگری علیه آنان 129
- منع شیعیان، از تقرب به سلطان 130
- حفظ وحدت و یکپارچگی امت 133
- همیاری با همه ی مسلمانان، در مبارزه با دشمن مشترک 134
- رهنمود به حکام، در مبارزه با دشمنان اسلام 136
- سفارش به عمر بن عبدالعزیز درباره ی عدل و انصاف 139
- هشدار به برخی خلفا درباره ی کجروی ها 142
- ترویج مکتب جهاد و شهادت 145
- دعوت به پایمردی در طریق حق 146
- شرایط سیاسی، در عصر امام باقر 147
- از سقیفه تا حکومت بنی امیه 147
- بنی امیه، بر مسند جباریت 151
- شرایط سیاسی، از بیان امام باقر 152
- بیان و داوری دیگران 154
- بنی امیه، و بدبین ساختن مردم به اهل بیت 155
- اشاره 157
- مروان بن حکم 157
- عبدالملک مروان 159
- ولید بن عبدالملک 160
- خلفای معاصر با دوران امامت باقرالعلوم 161
- اشاره 161
- ولید بن عبدالملک 161
- سلیمان بن عبدالملک 162
- شیعه در عصر سلیمان بن عبدالملک 163
- سلیمان بن عبدالملک در نگاه امام باقر 163
- عمر بن عبدالعزیز 164
- عمر بن عبدالعزیز و خاندان علی 165
- بازگشت فدک به فرزندان فاطمه 166
- ناخشنودی بنی امیه از روش عمر بن عبدالعزیز 168
- برانداختن رسم دشنام به علی 169
- عمر بن عبدالعزیز در نظر ائمه 169
- عمر بن عبدالعزیز در نظر شیعیان عصر وی 172
- یزید بن عبدالملک 174
- هشام بن عبدالملک 176
- عداوت هشام بن عبدالملک با امام باقر 176
- ریشه های عداوت 178
- سخت ترین دوران بر امام باقر 182
- شیعه در تنگنای خلافت هشام 183
- شهادت زید بن علی بن الحسین 184
- شهادت امام باقر با توطئه ی هشام 186
- امام باقر و قیام زید بن علی 188
- اشاره 188
- فلسفه ی نهی از قیام زید 192
- کار و تلاش در اوج زهد و تقوا 196
- اشاره 196
- زندگی اجتماعی باقرالعلوم 196
- حضور سازنده و مؤثر در جامعه 198
- مرجعیت و پاسخگویی به پرسش های مردم 199
- رسیدگی به محرومان 200
- سخاوت و مروت نسبت به دوستان 201
- شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی 203
- صمیمیت و محبت با دوستان 204
- محبت و عاطفه نسبت به خانواده 205
- احترام به حقوق اجتماعی مؤمنان 207
- اهتمام به حقوق مالی مردم 208
- رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران 209
- عدم تحمیل ایده های خویش بر همسران 210
- رعایت جمال و زی شرافتمندانه 212
- اشاره 215
- قلبی، هماره مشغول به یاد خدا 218
- دعاها و نیایش ها 219
- اشاره 229
- تجلی دانش و حکمت در سخنان باقرالعلوم 229
- ارزش والای عقل 232
- جایگاه بلند دانش 233
- اشاره 233
- تحصیل دانش، عبادت و جهادی بزرگ 234
- علم، سلاحی کارآمد 234
- ممنوعیت سوء استفاده از دانش 235
- اهمیت تعلیم و تعلم 235
- آثار نیک و بد تعلیم، متوجه معلمان 236
- لزوم دقت در گزینش معلم 236
- لزوم دقت در انتخاب دانشجو 237
- شناخت عمیق دین، اوج کمال و تعالی 238
- شناخت، معیار منزلت انسان 238
- شناخت، ملاک ارزش عمل 238
- شناخت خداوند و صفات او 239
- شناخت رهبران الهی 241
- رابطه ی امام شناسی و خداشناسی 242
- امام، نور هدایت 244
- امام، خزانه دار علم الهی 245
- امام، عالم به ظاهر و باطن قرآن 245
- رابطه ی علم امام با لزوم اطاعت از او 246
- امام، دارای علم پیامبر و نه مقام نبوت 246
- اشاره 247
- امام معصوم، دارای ولایت بر امت 247
- دستیابی به ولایت امامان تنها در پرتو عمل 248
- اهل گناه، محروم از ولایت امامان 249
- شناخت و عقیده، مستلزم عمل 252
- اشاره 252
- ارزش علم، در کنار عمل 253
- عمل، راهگشای دانش فزونتر 254
- عمل، نیازمند استمرار و مداومت 254
- عمل، راه تقرب به خداوند 254
- عمل، شرط ایمان و نشانه ی آن 255
- آگاهان، دارای مسؤولیت فزونتر 255
- آگاهان بی عمل، گرگ های جامعه 256
- عالمان درباری، دور از رحمت الهی 257
- رابطه ی انسان با خدا 258
- اطاعت و بندگی 258
- اشاره 258
- انجام واجبات، بالاترین اطاعت 259
- پایداری در مسیر بندگی 260
- مقاومت در برابر گناه 260
- برترین عبادت 261
- مؤمن، هماره به یاد خدا 261
- یاد خدا، همیشه و در همه جا 262
- آثار یاد و ذکر خداوند 263
- لزوم شکر به درگاه خداوند 264
- خوش گمانی به پروردگار 265
- امیدواری به غفران الهی 266
- پرهیز از امید کاذب 267
- تعادل میان بیم و امید 268
- اصرار در دعا 269
- گریه و تضرع به درگاه خدا 270
- انگیزه ی دعا و تضرع 271
- دعا و تسلیم در برابر خدا 271
- راه تقرب به پروردگار 272
- مسؤولیت انسان درباره ی خویش 273
- خودشناسی (معرفت نفس) 273
- اشاره 273
- آثار خودشناسی 273
- قلب و حالات آن 274
- اشاره 274
- قلب و انواع آن 275
- قساوت قلب 276
- اهمیت سلامت قلب 277
- ارزش ها و کرامت های اخلاقی 277
- حسن خلق 278
- اشاره 278
- فرو خوردن خشم 278
- راه غلبه بر خشم 280
- پرهیز از حسد 281
- قناعت و دوری از طمع 282
- اجتناب از تکبر و فخر 282
- زندگی در حد کفاف 284
- کنترل زبان و گفتار 284
- نکوهش نفاق و دوچهرگی 285
- نهی از کسالت و بی حوصلگی 285
- دینداری در غم و شادی 286
- نشانه های مؤمن واقعی 286
- اشاره 286
- وابستگی فرد به جامعه 287
- پیشتازی در میدان ارزش ها 287
- اقتصاد و حسابگری در معیشت 287
- رابطه ی انسان با مردم و جامعه 287
- مؤمنان، برادران واقعی 288
- مؤمنان، اعضای یک پیکر 288
- مسؤولیت در برابر جامعه 289
- برادری، مستلزم حمایت اقتصادی 289
- جامعه ی ایده آل 290
- اشاره 291
- حقوق اجتماعی مؤمنان بر یکدیگر 291
- امر به معروف و نهی از منکر 292
- صداقت و ادای امانت 292
- عفو و گذشت، رمز زندگی با مردم 293
- شیوه ی دوستیابی 293
- جاذبه و دافعه 294
- رفق و مدارا با مردم 295
- حفظ و تقویت روابط خویشاوندی 298
- حرمت حریم خانواده 299
- عالی ترین نمود مودت اجتماعی 300
- محبت ها و دوستی های ارزشمند 301
- معاشرت های ممنوع و زیانبار 302
- روش برخورد با طیف های مختلف 303
- اختلاف های اجتماعی، نتیجه ی گناه 303
1- 580. الامام الباقر (ع): ان المؤمن اذا صافح المؤمن تفرقا من غیر ذنب. کافی 2 / 182؛ بحار 76 / 20.
2- 581. الامام الباقر (ع): اذا صافح الرجل صاحبه فالذی یلزم التصافح اعظم اجرا من الذی یدع، ألا و ان الذنوب لیتحات فیما بینهم حتی لا یبقی ذنب. اصول کافی 2 / 181.
آنچه این معنا را تأیید می کند روایات دیگری است به این مضمون:
رسول خدا (ص) فرمود: مصافحه کنید، زیرا مصافحه کدورت ها، کینه ها و بدخواهی ها را از میان می برد. (1).
امام باقر (ع) در مورد چگونگی همزیستی با مردم می فرماید:
زمانی که امیرالمؤمنین (ع) در بستر وفات و در حال احتضار قرار داشت، فرزندان خویش را فرا خواند تا ایشان را سفارش به ارزش ها کند. از جمله مطالبی که آن حضرت در پایان سفارش های خود فرمود این است که:
ای فرزندانم، با مردم به گونه ای زندگی کنید که اگر روزی از دیدشان پنهان شدید، (و به سفری رفتید و یا در بستر بیماری افتادید) برایتان دلتنگ شوند و مشتاق دیدار شما باشند و اگر زندگی را بدرود گفتید، برایتان بگریند و اشک ریزند. (2).
حفظ و تقویت روابط خویشاوندی
معاشرت و ارتباط اجتماعی با خویشاوندان، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. و در مکتب اهل بیت، تأکید فراوانی نسبت به آن شده است.
امام باقر (ع) می فرماید:
رسول خدا (ص) فرموده است: آنان که از امت من حاضر و یا غایبند، و نیز همه ی آنان را که در صلب پدران و رحم مادرانند و تا قیامت خواهند آمد، همه و همه را سفارش می کنم به صله ی رحم و حفظ روابط خویشاوندی. هر چند حفظ این پیوند مستلزم پیمودن راهی یکساله باشد! زیرا حفظ پیوندهای خانوادگی و صله ی رحم از برنامه های دین است. (3).