- مقدمه 1
- اشاره 5
- ولادت 5
- پنجمین طلوع امامت 5
- تبار والای امام باقر 6
- نام و کنیه 7
- القاب 8
- همسران 9
- فرزندان 9
- جایگاه دینی و علمی 10
- پایگاه اجتماعی 11
- دستاوردها 12
- شهادت 12
- دلایل امامت 16
- اشاره 16
- اشاره 16
- بشارت پیامبر به ائمه ی دوازده گانه 18
- تصریح پیامبر به امامت باقرالعلوم 20
- پیام جابر از رسول خدا برای امام باقر 21
- حدیث جابر در منابع اهل سنت 23
- تصریح امام سجاد به امامت باقرالعلوم 24
- تصریح باقرالعلوم به امامت خویش 25
- ویژگی ها و شایستگی های ضروری امام 28
- انتخاب الهی، برترین انتخاب 30
- انتخاب الهی، دارای ملاک 31
- اشاره 33
- کمال ها و کرامت ها، نشانه ای دیگر 33
- انهدام قصر هشام 34
- ترسیم پیامدهای نهضت زید بن علی 35
- اخبار از خلافت عمر بن عبدالعزیز 35
- نظارت بر رفتار پنهانی پیروان 36
- سخنی با منکران 37
- زندگی علمی باقرالعلوم 41
- اشاره 41
- امام باقر، در آینه ی اندیشه ها 41
- شاگردان و تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم 47
- اشاره 65
- درس های عقیدتی و مبارزه با انحراف های فکری 66
- اشاره 66
- مبارزه با اندیشه ی خوارج 68
- مبارزه با توهمات قدریه و جبریه 71
- موضعگیری علیه دروغ پردازان و غالیان 73
- تبیین معارف اصولی دین 77
- اشاره 77
- اطلاق شی ء بر خداوند 78
- توحید ذات و صفات 78
- بی نیازی خدا از زمان 79
- نهی از تفکر در ذات 79
- کمترین حد شناخت انسان درباره ی خدا 79
- معنای حقیقی «یدالله» و انتساب «روح» به خدا 80
- علم ازلی خداوند به حقایق و امور 81
- عدم امکان مشاهده ی حسی خدا 81
- ارجاع امت به قرآن و افشای چهره ی عالم نمایان 82
- اشاره 86
- رویارویی با بدعت و بدعت گذاران 86
- غرض ورزی و تدابیر حیله گرانه ی عناصر ضد دین 86
- جهل و نارسایی علمی نسبت به مبانی و معارف اصیل دین 87
- مبارزه با قیاس در میدان اجتهاد 92
- تعلیم فقه و شیوه ی صحیح اجتهاد 95
- اشاره 99
- اشاره 100
- بینش سیاسی امام باقر 100
- ضرورت تداوم مبارزه علیه کفر، شرک و ستم 100
- موضعگیری علیه حاکمان ستمگر 102
- استفاده از پند و تذکر در مسیر اصلاح 103
- استفاده از روش های قهرآمیز علیه ظلم و فساد 104
- نفی روحیه ی عافیت طلبی و توجیه گری 105
- منع استفاده از ظلم، برای اقامه ی حق 106
- ویژگی های پیشوا و حاکم صالح 107
- تأثیر عدالت اجتماعی در غنای اقتصادی 107
- نقش رهبری حق در صلاح دین و دنیا 108
- استواری پایه های دین، در پرتو حکمت حق 110
- سعادت جامعه، در سایه ی حکومت رهبران الهی 112
- دانشمندان از دیگر عوامل صلاح و فساد جامعه 113
- تقیه و پنهان کاری 114
- اشاره 114
- تقیه به منظور حفظ جان نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور حفظ بنیه ی اقتصادی نیروهای خودی 116
- تقیه به منظور اجرای برنامه های مهمتر 117
- تقیه به منظور حفظ حرمت ارزش ها 117
- حرکت سری در شرایط نامساعد 118
- اشاره 119
- خط مشی سیاسی امام باقر 119
- تفاوت خط مشی ائمه در امور سیاسی 120
- تسخیر پایگاه فکری و فرهنگی جامعه 122
- تحکیم سری بنیادهای تفکر شیعی 124
- القای روح ظلم ستیزی در پیروان 125
- ابراز نفرت از فرمانروایان ناصالح 126
- ترسیم چهره ی پلید جباران و افشاگری علیه آنان 129
- منع شیعیان، از تقرب به سلطان 130
- حفظ وحدت و یکپارچگی امت 133
- همیاری با همه ی مسلمانان، در مبارزه با دشمن مشترک 134
- رهنمود به حکام، در مبارزه با دشمنان اسلام 136
- سفارش به عمر بن عبدالعزیز درباره ی عدل و انصاف 139
- هشدار به برخی خلفا درباره ی کجروی ها 142
- ترویج مکتب جهاد و شهادت 145
- دعوت به پایمردی در طریق حق 146
- شرایط سیاسی، در عصر امام باقر 147
- از سقیفه تا حکومت بنی امیه 147
- بنی امیه، بر مسند جباریت 151
- شرایط سیاسی، از بیان امام باقر 152
- بیان و داوری دیگران 154
- بنی امیه، و بدبین ساختن مردم به اهل بیت 155
- اشاره 157
- مروان بن حکم 157
- عبدالملک مروان 159
- ولید بن عبدالملک 160
- ولید بن عبدالملک 161
- اشاره 161
- خلفای معاصر با دوران امامت باقرالعلوم 161
- سلیمان بن عبدالملک 162
- شیعه در عصر سلیمان بن عبدالملک 163
- سلیمان بن عبدالملک در نگاه امام باقر 163
- عمر بن عبدالعزیز 164
- عمر بن عبدالعزیز و خاندان علی 165
- بازگشت فدک به فرزندان فاطمه 166
- ناخشنودی بنی امیه از روش عمر بن عبدالعزیز 168
- برانداختن رسم دشنام به علی 169
- عمر بن عبدالعزیز در نظر ائمه 169
- عمر بن عبدالعزیز در نظر شیعیان عصر وی 172
- یزید بن عبدالملک 174
- هشام بن عبدالملک 176
- عداوت هشام بن عبدالملک با امام باقر 176
- ریشه های عداوت 178
- سخت ترین دوران بر امام باقر 182
- شیعه در تنگنای خلافت هشام 183
- شهادت زید بن علی بن الحسین 184
- شهادت امام باقر با توطئه ی هشام 186
- امام باقر و قیام زید بن علی 188
- اشاره 188
- فلسفه ی نهی از قیام زید 192
- کار و تلاش در اوج زهد و تقوا 196
- اشاره 196
- زندگی اجتماعی باقرالعلوم 196
- حضور سازنده و مؤثر در جامعه 198
- مرجعیت و پاسخگویی به پرسش های مردم 199
- رسیدگی به محرومان 200
- سخاوت و مروت نسبت به دوستان 201
- شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی 203
- صمیمیت و محبت با دوستان 204
- محبت و عاطفه نسبت به خانواده 205
- احترام به حقوق اجتماعی مؤمنان 207
- اهتمام به حقوق مالی مردم 208
- رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران 209
- عدم تحمیل ایده های خویش بر همسران 210
- رعایت جمال و زی شرافتمندانه 212
- اشاره 215
- قلبی، هماره مشغول به یاد خدا 218
- دعاها و نیایش ها 219
- اشاره 229
- تجلی دانش و حکمت در سخنان باقرالعلوم 229
- ارزش والای عقل 232
- جایگاه بلند دانش 233
- اشاره 233
- علم، سلاحی کارآمد 234
- تحصیل دانش، عبادت و جهادی بزرگ 234
- ممنوعیت سوء استفاده از دانش 235
- اهمیت تعلیم و تعلم 235
- آثار نیک و بد تعلیم، متوجه معلمان 236
- لزوم دقت در گزینش معلم 236
- لزوم دقت در انتخاب دانشجو 237
- شناخت عمیق دین، اوج کمال و تعالی 238
- شناخت، معیار منزلت انسان 238
- شناخت، ملاک ارزش عمل 238
- شناخت خداوند و صفات او 239
- شناخت رهبران الهی 241
- رابطه ی امام شناسی و خداشناسی 242
- امام، نور هدایت 244
- امام، خزانه دار علم الهی 245
- امام، عالم به ظاهر و باطن قرآن 245
- امام، دارای علم پیامبر و نه مقام نبوت 246
- رابطه ی علم امام با لزوم اطاعت از او 246
- اشاره 247
- امام معصوم، دارای ولایت بر امت 247
- دستیابی به ولایت امامان تنها در پرتو عمل 248
- اهل گناه، محروم از ولایت امامان 249
- شناخت و عقیده، مستلزم عمل 252
- اشاره 252
- ارزش علم، در کنار عمل 253
- عمل، راهگشای دانش فزونتر 254
- عمل، نیازمند استمرار و مداومت 254
- عمل، راه تقرب به خداوند 254
- عمل، شرط ایمان و نشانه ی آن 255
- آگاهان، دارای مسؤولیت فزونتر 255
- آگاهان بی عمل، گرگ های جامعه 256
- عالمان درباری، دور از رحمت الهی 257
- رابطه ی انسان با خدا 258
- اطاعت و بندگی 258
- اشاره 258
- انجام واجبات، بالاترین اطاعت 259
- مقاومت در برابر گناه 260
- پایداری در مسیر بندگی 260
- برترین عبادت 261
- مؤمن، هماره به یاد خدا 261
- یاد خدا، همیشه و در همه جا 262
- آثار یاد و ذکر خداوند 263
- لزوم شکر به درگاه خداوند 264
- خوش گمانی به پروردگار 265
- امیدواری به غفران الهی 266
- پرهیز از امید کاذب 267
- تعادل میان بیم و امید 268
- اصرار در دعا 269
- گریه و تضرع به درگاه خدا 270
- انگیزه ی دعا و تضرع 271
- دعا و تسلیم در برابر خدا 271
- راه تقرب به پروردگار 272
- مسؤولیت انسان درباره ی خویش 273
- خودشناسی (معرفت نفس) 273
- اشاره 273
- آثار خودشناسی 273
- قلب و حالات آن 274
- اشاره 274
- قلب و انواع آن 275
- قساوت قلب 276
- اهمیت سلامت قلب 277
- ارزش ها و کرامت های اخلاقی 277
- حسن خلق 278
- اشاره 278
- فرو خوردن خشم 278
- راه غلبه بر خشم 280
- پرهیز از حسد 281
- قناعت و دوری از طمع 282
- اجتناب از تکبر و فخر 282
- کنترل زبان و گفتار 284
- زندگی در حد کفاف 284
- نهی از کسالت و بی حوصلگی 285
- نکوهش نفاق و دوچهرگی 285
- اشاره 286
- دینداری در غم و شادی 286
- نشانه های مؤمن واقعی 286
- اقتصاد و حسابگری در معیشت 287
- رابطه ی انسان با مردم و جامعه 287
- وابستگی فرد به جامعه 287
- پیشتازی در میدان ارزش ها 287
- مؤمنان، اعضای یک پیکر 288
- مؤمنان، برادران واقعی 288
- برادری، مستلزم حمایت اقتصادی 289
- مسؤولیت در برابر جامعه 289
- جامعه ی ایده آل 290
- اشاره 291
- حقوق اجتماعی مؤمنان بر یکدیگر 291
- امر به معروف و نهی از منکر 292
- صداقت و ادای امانت 292
- عفو و گذشت، رمز زندگی با مردم 293
- شیوه ی دوستیابی 293
- جاذبه و دافعه 294
- رفق و مدارا با مردم 295
- حفظ و تقویت روابط خویشاوندی 298
- حرمت حریم خانواده 299
- عالی ترین نمود مودت اجتماعی 300
- محبت ها و دوستی های ارزشمند 301
- معاشرت های ممنوع و زیانبار 302
- روش برخورد با طیف های مختلف 303
- اختلاف های اجتماعی، نتیجه ی گناه 303
1- 81. انعام / 83.
2- 82. یوسف / 100.
است. با توجه به این که پیامبر (ص) در زمینه ی مسایل شریعت و امور حساس مربوط به امت اسلامی راهی را پیموده که مورد رضایت و عنایت خداوند بوده است.
« ما ضَلَّ صاحِبُکُمْ وَ ما غَوی، وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی». (1).
کمال ها و کرامت ها، نشانه ای دیگر
اشاره
هرچند ملاک های مهم شایستگی امام را باید در شخصیت علمی و فکری و منش عملی وی جستجو کرد و امام در همه ی این زمینه ها سرآمد همگان می باشد و نقش الگو دهی را به عهده دارد، اما از آن جا که در عقیده ی شیعه، امامت امامان دوازده گانه، منتسب به انتخاب و معرفی پیامبر (ص) و خدا است، و آنان در علم و عمل، تربیت یافتگان الهی هستند، و علوم و کمال های روحی و معنوی خود را از معلمان، و الگوهای بشری نیاموخته اند، پایبندی به این باور، خواه ناخواه نیازمند دلایل ویژه ای است؛ زیرا علم و عمل برتر و نمونه ی امام، شرافت، فضیلت و صلاحیت آنان را برای پیشوایی دینی و دنیایی ثابت می کند، ولی چه بسا اعتقاد به الهی بودن آن شرافت ها و فضیلت ها، به نشانه های فزونتری نیاز داشته باشد.
اگر نگوییم همه ی مردم، ناگزیر باید بپذیریم که بیشتر مردم، حقانیت یک مقام الهی را در نشانه های اعجازی و فوق بشری آن جستجو می کنند. و خداوند در قرآن، عملا این انتظار را پذیرفته و بر آن صحه نهاده است.
ناقه ی صالح، نجات ابراهیم از آتش، معجزات فراوان موسی، سخن گفتن عیسی در گاهواره و قرآن معجزه ی جاوید پیامبر اسلام (ص)، همه و همه پاسخی است از سوی خداوند به این انتظار طبیعی مردم.
خداوند در قرآن از این معجزات به عنوان آیات؛ یعنی نشانه های صدق پیامبران در منتسب بودن رسالتشان به مبدأ عالی آفرینش و خداوند جهان یاد کرده است.
بنابراین، مشاهده ی برخی امور فوق العاده از امامان (ع) امری طبیعی بلکه بایسته است؛ زیرا پذیرش رهبری همه جانبه ی ایشان و اطاعت از آنان در امر دین و دنیا، اطمینان و اعتقادی راسخ می طلبد و چنین اعتقادی - دست کم - برای بیشتر مردم از