شعر و شاعری از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 87

اساس و مبناي فواصل قرآني (187)

وَ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ وَ يُنْشِـي‌ءُ السَّحـابَ الثِّقالَ (1)

جـــــــاراللّه زمخشــــــري دربــــــــاره سجـــــــع مــــي‌گـــويـــــــد:

رعايت مجرد فواصل بما هو فواصل كلام را زيبا نمي‌نمايد مگر اين كه رعايت آن همراه با سداد معني و استواري آن براساس سبكي كه مقتضاي حسن نظم و التيام كامل باشد، همچنان‌كه انتخاب الفاظ شيرين و پشت سرهم به تنهايي زيبا نيست مگر اين كه مطيع و تابع صددر صد معاني باشد. البته معاني صحيح و منظم. يعني معاني كه برطبق حكمت عقلاني نظم يافته باشد و اما اگر جنبه معاني

1- تنــاســب آيــات، آيــة‌اللّه شيــخ محمــد هــادي معرفــت، بنياد معارف اسلامي، ص 98 .
2- 11 و 12 / رعد .

(188) شعر و شاعري

از نظر دور داشته شود و فقط به تحسين الفاظ تنها پرداخته شود بدون اين كه مؤدي و معاني آن در دل‌ها منظور باشد، اين نوع كلام از بلاغت هيچ بهره‌اي حتي به اندازه فتيل (نخ نازك داخل بريدگي هسته خرما) نخواهد داشت.

ترك رعايت تناسب در عطف بين جمله‌هاي فعليه به خاطر رعايت جانب فواصل نمي‌توان نمود به اين بهانه كه اين نوع رابطه يك رابطه لفظي است كه هيچ غرض و هدفي عقلاني ندارد، زيرا به دليل تقديم و تأخير در اين دو جمله به خاطر قصد اختصاص انجام شده پس جنبه لفظي هم رعايت آن گاهي اوقات لازم بوده و چه‌بسا بدون‌آن تناسب‌لازم نباشد. (1)

1- تناســب آيــات، آيــة‌اللّه شيــخ محمــد هــادي معرفــت، بنيـاد معـارف اسلامي، ص 98 .