فرهنگ فرزانگی صفحه 13

يا هشام! مثل الدنيا مثل ماء البحر كلما شرب منه العطشان ازداد عطشا حتي يقتله. اي هشام! اين جهان چنان آب درياست، تشنه هر چند از آن بيشتر بنوشد تشنه‌تر شود، چندان كه [همان آب] او را بكشد.

رداء الله (رداي خداوند)

يا هشام! اياك و الكبر، فانه لا يدخل الجنة من كان في قلبه مثقال حبة من كبر. الكبر رداء الله، فمن نازعه رداءه أكبه الله في النار علي وجهه. اي هشام! از تكبر بپرهيز! آن كس كه در دل، همسنگ دانه‌اي تكبر داشته باشد به بهشت نمي‌ورد. كبريا [ردايي] از آن خداوند است، هر كه بر سر آن با او ستيزد، خداوند او را به [خواري در] آتش مي‌افكند.

المحاسبة (محاسبه)

يا هشام! ليس منا من لم يحاسب نفسه في كل يوم، فان عمل حسنا استزاد منه. و ان عمل سيئا استغفر الله منه و تاب اليه. اي هشام! آن كس كه روزانه به خويشتن [خويش] رسيدگي نكند [و حساب نفس از كف بنهد و كشيك نفس نكشد] از [خيل] ما نيست، [بايد چنان كند] تا اگر نيكي كرده بر آن بيفزايد و اگر زشتي كرده از خداوند آمرزش خواهد و توبه كند.

الدنيا كامراة (جهان چون زني)

يا هشام! تمثلت الدنيا للمسيح عليه‌السلام في صورة امرأة زرقاء فقال لها: كم تزوجت؟ فقالت: كثيرا، قال: فكل طلقك؟ قالت: لا بل كلا قتلت. قال المسيح عليه‌السلام: فويح لأزواجك الباقين، كيف لا يعتبرون بالماضين. اي هشام! اين جهان، پيش روي [حضرت] مسيح - درود بر او باد - به گونه‌ي زني آبي چشم درآمد. حضرت پرسيد: چند همسر گزيده‌اي؟ گفت: بسيار. فرمود: همگان تو را طلاق داده‌اند [و از تو جدا شده‌اند]؟ گفت: هرگز! همه را كشته‌ام. مسيح فرمود: واي بر همسران برجا مانده‌ات! چگونه از گذشتگان عبرت نمي‌اندوزند!

العقل ضوء الروح (روشناي خرد)

يا هشام! ان ضوء الجسد في عينه، فان كان البصر مضيئا استضاء الجسد كله. و ان ضوء الروح العقل، فاذا كان العبد عاقلا كان عالما بربه و اذا كان عالما بربه أبصر دينه. و ان كان جاهلا بربه لم يقم له دين. و كما لا يقوم الجسد الا بالنفس الحية، فكذلك لا يقوم الدين الا بالنية الصادقة؛ و لا تثبت النية الصادقة الا بالعقل. اي هشام! چشم، روشنايي تن است؛ كه اگر روشن و بينا باشد، همه‌ي تن روشن است. و خرد، روشنايي جان است. اگر بنده خردمند باشد با خدا آشناست، و اگر بنده با خدا آشنا شود، در ديانت خويش بصيرت مي‌يابد. اما اگر خردمند نباشد، او را ديانتي نمي‌ماند. چنان كه تن به جان زنده و استوار است، ديانت نيز به نيت [و انديشه‌ي] راست و درست، زنده و استوار است؛ و نيت پاك و راست جز با خرد، استوار نمي‌ماند.

آلة العقل (ابزار خرد)