فرهنگ فرزانگی صفحه 14

يا هشام! ان الزرع ينبت في السهل و لا ينبت في الصفا. فكذلك الحكمة تعمر في قلب المتواضع و لا تعمر في قلب المتكبر الجبار، لأن الله جعل التواضع آلة العقل و جعل التكبر من آلة الجهل، ألم تعلم أن من شمخ الي السقف برأسه شجه. و من خفض رأسه استظل تحته و أكنه. و كذلك من لم يتواضع لله خفضه الله. و من تواضع لله رفعه. اي هشام! كشت در زمين هموار بار مي‌آورد و نه در سنگلاخ. حكمت و فرزانگي نيز در [جان و] دل فروتن بالنده مي‌شود و نه در [جان و] دل خودبين سركش؛ چون خداوند فروتني را ابزار خرد ساخته و تكبر و خودبيني را يكي از ابزارهاي بي‌خردي و ناداني كرده است. نمي‌بيني كه هر كس سر تا آسمانه فرابرد سرش بشكند و هر كس سر در پيش فروآورد سقف، سايه بر او افكند. خداوند نيز هر كه را فروتن نباشد و درشتي كند، فرومي‌نشاند و هر كه را فروتني نمايد، فرامي‌برد و رفعت مي‌بخشد.

القبيح والاقبح (زشت و زشت‌تر)

يا هشام! ما أقبح الفقر بعد الغني. و أقبح الخطيئة بعد النسك. و أقبح من ذلك العابد لله ثم يترك عبادته. اي هشام! چه زشت است: نخست توانگري و سپس بينوايي و مسكنت، نخست عبادت و سپس گناهكاري و معصيت؛ و زشت‌تر آن است كه پرستنده‌اي ترك پرستش كند.

طريق السعادة (راه سعادت)

يا هشام! لا خير في العيش الا لرجلين: لمستمع واع، و عالم ناطق. اي هشام! هر چه نيكويي و نيكي در زندگاني هست از آن اين دو كس است: آن كه مي‌شنود و فرامي‌گيرد و آن كه مي‌داند و مي‌گويد.

حصة العقل (سهم خرد)

يا هشام! ما قسم بين العباد أفضل من العقل. نوم العاقل أفضل من سهر الجاهل و ما بعث الله نبيا الا عاقلا حتي يكون عقله أفضل من جميع جهد المجتهدين. و ما أدي العبد فريضة من فرائض الله حتي عقل عنه. اي هشام! چيزي برتر از خردمندي ميان مردمان قسمت نكرده‌اند. خواب خردمند از بي‌خوابي بي‌خرد برتر است. خداوند هيچ پيامبري را فرونفرستاده، جز آن كه خردمند بوده است؛ چندان كه خردمندي‌اش بر تمامي كوشش [عقلاني] كوشندگان برتري داشته است. هيچ بنده‌اي عمل واجبي را انجام نمي‌دهد، جز پس از آن كه از خداوند انديشه مي‌كند.

الشجرة الصامتة (درخت خاموش)

يا هشام! قال رسول الله صلي الله عليه و آله: اذا رأيتم المؤمن صموتا فادنوا منه، فانه يلقي الحكمة. والمؤمن قليل الكلام كثير العمل و المنافق كثير الكلام قليل العمل. اي هشام! پيامبر خدا - درود و ستايش خداوند بر او و خاندانش باد - فرموده است: هرگاه مؤمني را خاموش و ساكت يافتيد به وي نزديك شويد، چون او حكمت و فرزانگي مي‌پراكند و فرومي‌ريزد. مؤمن، اندك‌گوي بسيار كردار است و منافق، بسيارگوي اندك كردار.

العلماء المفتونون (عالمان آلوده)