درسنامه امام صادق علیه السلام صفحه 137

نابودی اعمال

در روایات آمده است: روز قیامت بسیاری از اعمالی که انسان در دنیا انجام داده، در نامه اعمال خویش مشاهده نمی کند؛ مثلا می بیند خمسی که پرداخته یا نماز و روزه ای که به جا آورده در نامه اعمالش ثبت نشده، و این مطلب را زمانی در می یابد که بیشترین احتیاج را به این اعمال دارد. تصور کنید شخصی تصمیم بگیرد در مسافرت فقط پول با خود ببرد؛ چرا که غذا و دیگر لوازم سفر را می شود با پول تهیه کرد، اما وقتی به مقصد می رسد متوجه می شود پول هایش را نیاورده یا گم کرده است؛ از سوی دیگر نه کسی را می شناسد و نه جایی را بلد است. چنین مسافری چه حالی پیدا می کند؟ چه خوب است انسان کمی به عقب برگردد و اعمال و واجبات خود را از نو یاد بگیرد. اگر مقلد است رساله عملیه را ببیند و اگر مجتهد است ادله را بازبینی نماید. مرحوم شیخ عبدالرحیم قمی می فرمودند: نکند علم عالم، علم سینه به سینه [یعنی بدون پژوهش و بازبینی ادله] باشد.

اگر دقت و تأمل به خرج دهیم چه بسا معلوم شود که اشتباهات زیادی در آموخته هایمان وجود دارد. بارها در قرآن کریم آمده است: «أفلا یتدبرون [206]؛ آیا اندیشه نمی کنند؟» برای مثال بسیاری از ما گمان می کنیم که در برابر خطاهای خانواده و بستگانمان وظیفه ای جز امر به معروف، آن هم به صورت زبانی، نداریم؛ حال آن که خدای متعال

می فرماید: «قوا أنفسکم و أهلیکم نارا وقودها الناس و الحجاره [207]؛ خودتان و کسانتان را از آتشی که سوخت آن مردم و سنگها است حفظ کنید». در جاهای گوناگون قرآن آمده است که باید امر به معروف کرد، اما آیا صرف امر به معروف و نهی از منکر کافی است. قرآن درباره کسانی که تحت تکفل انسان هستند، نگفته امر به معروف و نهی از منکر کنید، بلکه فرموده: «قوا»؛ کاری کنید که اینها خوب شوند. قسمتی از این هدف