- پیش گفتار 1
- معنای غیبت 5
- اشاره 5
- ریشه ی لغت غیبت و اشاره ای به ملاک تشخیص آن 6
- اشاره 8
- بررسی ادلّه ی حرمت غیبت 8
- اشاره 9
- 1. آیه ی نهی از غیبت 9
- آیات دالّ بر حرمت غیبت 9
- 2. آیه ی توبیخ لُمَزَه 12
- مناقشه در استدلال شیخ- قدس سره - 19
- اشاره 19
- 3. آیه ی نهی از جهر به قول سوء 19
- مصداق جالبی برای آیه ی شریفه در روایات 20
- اشاره 21
- 4. آیه ی مذمّت حبّ إشاعه ی فحشا 21
- مناقشه در استدلال 22
- تفسیر روایی آیه ی شریفه 24
- روایات دالّ بر حرمت غیبت 28
- اشاره 28
- _ روایت جامع الاخبار 32
- _ روایت اجتناب غیبت 32
- _ روایت مشی در عیب دیگران 33
- _ روایت غیبت کننده ی تائب 34
- _ روایت أکل حسنات 35
- اشاره 39
- آیا غیبت از کبائر است؟ 39
- وجه مخالفت برخی با کبیره بودن غیبت 40
- تحقیقی در معنای گناهان کبیره 40
- اقوال مختلف در معنای کبیره 42
- اطلاقات کبیره در روایات 44
- ادلّه ی شیخ- قدس سره - بر کبیره بودن غیبت 56
- ادلّه ی دیگری بر کبیره بودن غیبت 62
- استدلال به روایت أنس 62
- استدلال به آیه ی مذمّت از حُبّ إشاعه ی فحشا 65
- نتیجه ی بحث کبیره بودن غیبت 67
- آیا منحصراً غیبت «مؤمن» حرام است؟ 68
- حکم غیبت صبیّ ممیّز 71
- حکم غیبت صبیّ غیر ممیّز و مجنون 72
- حقیقت غیبت چیست؟ 75
- اشاره 75
- وجود عیب در غیبت شونده 76
- قیود مورد بحث در تعریف غیبت 76
- دیدگاه حضرت امام- قدس سره - در عدم لزوم وجود عیب، برای تحقّق غیبت 77
- عدم رضایت غیبت شونده 77
- اشاره 77
- مستوریت عیب 77
- آیا مستور بودن عیب، شرط تحقّق غیبت است؟ 79
- نقد و بررسی دیدگاه حضرت امام- قدس سره - 80
- بررسی اقوال لغویین در تبیین حقیقت غیبت 82
- اشاره 82
- نتیجه ی بررسی اقوال 89
- مناقشه در تعاریف لغویین 91
- اشاره به معنای غیبت در روایات و تعریف فقها از غیبت 93
- اشاره 93
- نقل دو تعریف از غیبت توسط شهید ثانی- قدس سره - 95
- تعریف محقّق کَرَکی- قدس سره - از غیبت 99
- تعریف نراقی اوّل - قدس سره - از غیبت 100
- تعریف شیخ بهایی- قدس سره - از غیبت 101
- تعریف نراقی ثانی- قدس سره - از غیبت 101
- تفسیر مرحوم شیخ- قدس سره - از عبارت «ذکرک أخاک بما یکرهه» 102
- اشاره 102
- تفصیل مرحوم شیخ- قدس سره - در تعریف غیبت 106
- نقد و بررسی 108
- قول مختار در تعریف غیبت 114
- تنبیهات مرحوم شیخ (قدس سره) 115
- اشاره 115
- اشاره 116
- امر اوّل: نقش قصد انتقاص در تحقّق غیبت در دیدگاه شهید ثانی- قدس سره - 116
- مناقشه در کلام شهید ثانی- قدس سره - 117
- اشاره 117
- آیا گفتن بیماری دیگران نزد پزشک، غیبت است؟ 118
- امر دوم: آیا حدیث نفس هم غیبت است؟ 119
- امر سوم: حکم غیبت مؤمن میّت 121
- امر چهارم: حکم غیبت به کنایه 123
- اشاره 124
- امر پنجم: حرمت غیبت، اعم از ذکر عیوب دینی و دنیایی است 124
- نحوه ی عمل در مثبتَین 125
- اگر تعلیل عیب موجب تعمیم به دیگران شود، باعث تعدّد حرمت هم می شود؟ 127
- امر ششم: آیا کشف عیب مخفی شخص نامعیّن، غیبت است؟ 127
- اشاره 127
- حکم ذکر عیب مستور شخص نامعیّن، اگر موجب حطّ شأن جمعی شود 128
- امر هفتم: آیا ذکر عیب مستور کسی در حضور او غیبت است؟ 130
- دواعی غیبت در مصباح الشریعه 132
- اشاره 132
- امر هشتم: دواعی غیبت 132
- بررسی اعتبار کتاب مصباح الشریعه 133
- اشاره 139
- توضیحات شهید ثانی- قدس سره - درباره ی دواعی غیبت 139
- 1. تشفّی الغیظ (تسکین عصبانیّت) 140
- 2. مساعده قوم (همراهی با دیگران) 140
- 3. اسقاط اثر الشهاده علیه (پیشگیری از قبول شهادت دیگری) 141
- 4. تبرئه النفس (تبرئه ی خود با اتّهام به دیگری) 142
- 5. اراده التصنّع و المباهاه (خود را بَر ساختن و اظهار فخر کردن) 142
- 6. الحسد 143
- 8. السخریه (تمسخر) 144
- 7. المطایبه و المحاکاه (شوخی و ادای دیگری را تقلید کردن) 144
- 10. الغضب لله تعالی (غیرت دینی) 145
- 9. الترحمُّ و التغمُّم (دلسوزی) 145
- کفّاره ی غیبت 147
- اشاره 147
- هفت احتمال در کفّاره ی غیبت 148
- تأسیس اصل در کفّاره ی غیبت 150
- اشاره 150
- قول به اصل احتیاط در کفّاره ی غیبت 151
- مناقشه در ادلّه ی قائلین به اصل احتیاط 151
- اشاره 153
- ادلّه ی وجوب کفّاره در غیبت 153
- سخن آخر در تأسیس اصل 153
- آیا ترک غیبت، حقِّ برادر مؤمن است؟ 154
- روایات لزوم استرضاء و استحلال 160
- اسلام دین رأفت نه خشونت 172
- مناقشه در وجه اعتباری 179
- جمع بندی استدلال ها و پاسخ کلّی بر لزوم استحلال 179
- مناقشه در استدلال به روایات 180
- اشاره 180
- آیا استغفار للمغتاب (بالفتح) واجب است؟ 180
- ادلّه ی وجوب استغفار برای مغتاب 180
- نتیجه ی بحث استغفار للمغتاب 188
- وجه جمع بین وجوب استحلال و وجوب استغفار للمغتاب چیست؟ 189
- اشاره 189
- توضیح کلام مرحوم شیخ- قدس سره - در وجه جمع 189
- استدراک جناب شیخ- قدس سره - 192
- نقد و بررسی نظر شیخ- قدس سره - 193
- آیا اگر مغتاب از غیبت مطّلع شد، استحلال لازم است؟ 195
- اشاره 195
- استدلال به روایت مصباح الشریعه 196
- کلام شهید ثانی- قدس سره - در وجه جمع 197
- تنها وظیفه ی قطعی غیبت کننده: استغفار از گناه خود 199
- اشاره 200
- مستثنیات غیبت 200
- نمونه هایی از برتری مصحلت غیبت بر مصلحت ترک آن 202
- پرهیز از افراط و تفریط 203
- قاعده و ملاک مرحوم شیخ- قدس سره - در موارد جواز غیبت 204
- دو قسم اصلی مستثنیات غیبت، از دیدگاه شیخ انصاری- قدس سره - 205
- اشاره 205
- الف) عدم خروج غیبت از حرمت، به قاعده ی لاضرر یا لاحرج با توجّه به امتنانی بودن این دو قاعده 206
- ب) جواز غیبت، به ملاک تزاحم 206
- مناقشه در نحوه ی ورود شیخ- قدس سره - به بحث مستثنیات غیبت 211
- موارد استثنا 213
- اشاره 213
- اشاره 213
- 1. غیبت متجاهر به فسق 213
- ادّعای مرحوم شیخ- قدس سره - در جواز لعن متجاهر به فسق و مناقشه در آن 215
- _ روایت هارون بن جهم 217
- ادلّه ی جواز غیبت متجاهر به فسق 217
- نتیجه ی نهایی در حکم غیبت متجاهر به فسق 251
- آیا جواز غیبت متجاهر به فسق، مشروط به غرض صحیح است؟ 253
- آیا غیبت متجاهر در غیر موردی که تجاهر به آن دارد، جایز است؟ 254
- آیا غیبت گناهانِ «دون ما تجاهر به» بالاولویه جایز است؟ 255
- اشاره 255
- نقد و بررسی فتوای شیخ- قدس سره - در جواز غیبت «دون ما تجاهر به» 257
- سخن مرحوم شیخ- قدس سره - در غیبت مرتکبین قبایح معروفه 258
- اشاره 258
- مناقشه در دیدگاه شیخ- قدس سره - 259
- حکم غیبت کسی که در مکانی متجاهر و در مکان دیگر متستّر است، برای اهل مکان تستّر؟ 259
- تحقّق تجاهر از منظر مرحوم شیخ- قدس سره - در صورت عدم ارائه ی محملی برای فسق 262
- اشاره 265
- 2. غیبت ظالم در مقام تظلّم (انتصار مظلوم) 265
- الف) آیه ی نفی سبیل برای کسی که در مقام انتصار است 266
- آیاتی که برای جواز غیبت مظلوم از ظالم، به آن استدلال شده است 266
- ب) آیه ی جواز جهر به قول برای مظلوم 269
- فروعات جواز غیبت در مقام تظلّم 272
- فرع اوّل: جواز غیبت ظالم حتّی در غیر مورد ظلم 272
- فرع دوم: آیا غیبت از ظالم نزد هر کسی جایز است؟ 275
- فرع سوم: آیا غیبت به عنوان شکایت از ترک اولی، جایز است؟ 277
- شواهد روایی بر جواز غیبت در مقام تظلّم 279
- اشاره 284
- 3. وجوب نُصح مستشیر 284
- مجوّزات غیبت به دلیل مزاحمت غرض أهم 284
- نقد و بررسی دیدگاه شیخ در جواز غیبت به خاطر وجوب نصح مستشیر 285
- ادلّه ی مرحوم شیخ- قدس سره - بر عدم حرمت غیبت در صورت استفتا 291
- الف) استدلال به قاعده ی تزاحم 291
- اشاره 291
- 4. استفتا 291
- ب) استدلال به روایت عوالی اللئالی 292
- _ صحیحه ی عبدالله بن سنان 295
- ج) استدلال به صحیحه ی عبدالله بن سنان 295
- سخن آخر در حکم غیبت در مقام استفتا 305
- 5. غیبت به قصد ردع از ارتکاب فعل حرام 307
- اشاره 307
- ادلّه ی مرحوم شیخ- قدس سره - بر جواز غیبت، در مقام قصد ردع عاصی از ارتکاب منکر 308
- الف) قاعده ی تزاحم 308
- ب) غیبت به قصد ردع منکر، مصداق احسان است 310
- ج) غیبت به قصد ردع منکر، مشمول اطلاق ادلّه ی نهی از منکر است 317
- اشاره 321
- الف) تزاحم 322
- ادلّه ی مرحوم شیخ- قدس سره - بر جواز غیبت به قصد حسم مادّه ی فساد 322
- ب) تمسّک به صحیحه ی داود بن سِرحان 323
- 7. جرح شهود 333
- اشاره 333
- حکم جرح رُوات کاذب 334
- حکم غیبت کسی که بدون علم، چیزی را به دین نسبت می دهد 336
- حکم جرح مفتیان بدون صلاحیت (مدّعیان مقام افتاء) 338
- حکم غیبت داوطلبان تصدّی مشاغل مهم در نظام جمهوری اسلامی 341
- حکم غیبت در مقام شهادت برای اقامه ی حدود 342
- اشاره 343
- 8. غیبت به جهت دفع ضرر از غیبت شونده 343
- ادلّه ی جواز غیبت برای دفع ضرر از غیبت شونده 344
- الف) قاعده ی تزاحم 344
- ب) غیبت به جهت دفع ضرر، مصداق «احسان» است 345
- نمونه ای تاریخی از تلاش امام صادق- علیه السلام - برای دفع ضرر از اصحاب 346
- اشکال سیّد خویی- قدس سره - بر استدلال روایی مرحوم شیخ- قدس سره - برای جواز غیبت به جهت دفع ضرر 362
- نقد اشکال سید خویی- قدس سره - 362
- 9. ذکر عیبی که صفت ممیّزه ی شخص باشد به نحوی که بدون آن شناخته نمی شود 362
- اشاره 362
- اشاره 362
- دلیل مرحوم شیخ- قدس سره - بر جواز غیبت به عیب ممیّزه 363
- نقد کلام مرحوم شیخ- قدس سره - 365
- تفصیل در موارد جواز ذکر عیوبی مثل حولاء، اعور و... 366
- 10. غیبت نزد کسی که به دلیل اطلاع از عیب، شنیدنش تأثیری در او نداشته باشد 367
- اشاره 368
- کلام سیّد خویی- قدس سره - مبنی بر جواز غیبتِ مدّعی نسَب، در صورت ترتّب أثر شرعی 368
- 11. غیبت برای ردّ ادّعای نسبت دروغین 368
- 12. قدح در مطالب باطلِ کسی که بالملازمه دالّ بر نقصان اوست 372
- سخن پایانی در مستثنیات غیبت 376
- حکم استماع غیبت 378
- اشاره 378
- کلام مرحوم شیخ- قدس سره - در حکم استماع غیبت 379
- اشاره 379
- مناقشه در کثرت روایات دالّ بر حرمت استماع غیبت 380
- 1. روایت غرر الحکم و درر الکلم: «السامع للغیبه أحد المغتابین» 381
- ادلّه ی حرمت استماع غیبت 381
- 2. روایتی از امیرالمؤمنین - علیه السلام - در کتاب اختصاص 382
- اشاره 382
- بررسی سند روایت اختصاص 383
- 4. روایتی از رسول اکرم- صلی الله علیه و آله و سلم - در «لُب اللباب» قطب راوندی 386
- 3. روایتی از امام صادق - علیه السلام - در مجموعه ی شهید- قدس سره - 386
- اشاره 388
- 5. حدیث مناهی «نهی النبی- صلی الله علیه و آله و سلم - عن الغیبه و الاستماع الیها» 388
- مناقشه ی بعض اعاظم در دلالت حدیث مناهی 389
- اشاره 392
- بررسی مناقشه ی سیّد خویی- قدس سره - در حمل ذیل روایت بر سماع قهری 392
- اشکال دیگری بر استدلال به حدیث مناهی برای اثبات جواز استماع غیبت 394
- 6. روایت شهید ثانی- قدس سره - در کشف الریبه 395
- بررسی سند حدیث مناهی 395
- اشاره 395
- نقد این اشکال 395
- اشاره 397
- نحوه ی استدلال شهید ثانی- قدس سره - به این روایت 397
- نقد استدلال شهید ثانی- قدس سره - 397
- 7. روایات دالّ بر لزوم ردّ غیبت 397
- سخن آخر در دلالت روایات لزوم ردّ غیبت، بر حرمت استماع 410
- دلیل ما بر حرمت استماع غیبت 411
- استفاده ی حرمت استماع غیبت، از طریق عناوین ملازم با آن 418
- اشاره 418
- 1. رضایت به فعل حرام 418
- 2. دفع منکر 419
- 3. تشویق منکر 420
- حکم استماع، در صورت جواز غیبت 421
- اشاره 421
- اشاره 422
- 1. شنیدن غیبتی که تخصّصاً از موضوع غیبت خارج است 422
- احتمالات مختلف در مسأله 422
- 2. شنیدن غیبتی که برای غیبت کننده به خاطر اضطرار، تقیّه و یا عدم بلوغ، جایز است 423
- 3. شنیدن غیبت ظالم در مقام انتصار 424
- اشاره 425
- حکم استماع در صورت شک در جواز غیبت 425
- شکّ در جواز غیبت به خاطر شکّ در مثل مظلومیّت مغتاب 427
- قول مختار در مقام شک 430
- آیا وجوب ردّ غیبت، همان وجوب نهی از منکر است؟ 440
- وحدت ردّ غیبت با نهی از منکر در نظر محقّق ایروانی- قدس سره - 440
- ملاحظاتی در ردّ غیبت 443
- اشاره 443
- آیا با شک در این که غیبت کننده مجوّز دارد، ردّ غیبت واجب است؟ 443
- آیا با علم به این که غیبت کننده مجوز غیبت دارد، باز ردّ غیبت واجب است؟ 445
- ذو اللسانین یا ذو وجهین چه کسانی هستند؟ 447
- اشاره 447
- آیا مدح در حضور و غیبت در غیاب، عقاب را دو برابر می کند؟ 447
- توضیحی درباره ی استفاده ی توثیقات عامّه از کامل الزیارات 453
- استفاده ی توثیقات عامّه از تفسیر علی بن ابراهیم 454
- توثیق مشایخ اصحاب اجماع 454
- نتیجه گیری از روایات ذو وجهین 457
- آیا غیبت بر بهتان هم اطلاق می شود؟ 462
- اشاره 462
- نقد کلام مرحوم شیخ 465
- بهتان غیابی در نگاه شیخ انصاری- قدس سره - دارای سه عقاب کذب، غیبت و مرکّب است: 465
- اشاره 465
- دو نکته ی مهم در تتمیم بحث غیبت 466
- 1. آیا رضایت غیبت شونده موجب حلّیت غیبت می شود؟ 466
- 2. آیا با إخبار ثقه، استحقاق غیبت شخص ثابت می شود؟ 471
- اشاره 473
- حقوق اخوان در کلام مرحوم شیخ (قدس سره) 473
- کلام مرحوم شیخ- قدس سره - در اختصاص حقوق إخوان به عاملین آن 478
- اشاره 478
- اشکال سیّد خویی- قدس سره - بر کلام مرحوم شیخ 482
- نقد کلام سید خویی- قدس سره - 483
- کتاب نامه 484
نقد کلام سید خویی- قدس سره -
کلام مرحوم شیخ تفسیر غریبی نیست بلکه قریب است؛ زیرا این که حضرت تقسیم اخوان می فرماینشد که در مورد اخوان ثقه این کارها را انجام بده و در مورد اخوان مکاشره صِرف بذل طلاقت وجه کافی است، معلوم است که تقسیم قاطع شرکت است. اگر در مورد اخوان مکاشره هم همان حقوق لازم بود پس چرا تقسیم؟! حضرت می توانستند بفرمایند اخوان مکاشره این چنین هستند که حق را ادا نمی کنند، در حالی که چنین نفرمودند، بلکه فرمودند همان مقداری که آن ها انجام می دهند تو هم انجام بده، بیشتر لازم نیست.
بنابراین از این روایت استفاده می شود که مراتب بالای حقوق (مثل بذل مال و توان، دوستی و صاف بودن با دوستانِ او، دشمنی با دشمنان او، کتمان سر و اظهار حُسن) اختصاص به مؤمنین خاص (اخوان ثقه) دارد، امّا بعضی حقوق دیگر مانند غیبت نکردن، ردّ غیبت، کمک کردن و ... مربوط به همه ی مؤمنین است و در حقیقت سید خویی- قدس سره - نیز همین را معنای روایت دانسته اند و در لُباب، با نتیجه گیری شیخ موافق هستند.
پایان بحث غیبت
و الحمد لله رب العالمین علی إنعامه و توفیقه