بررسی گسترده ی فقهی: قمار، قیادت، قیافه، کهانت و ... صفحه 150

هبه بگوییم یک تملیک وجود دارد و یک وعده ی تملیک؟! یا در مورد بیع بگوییم که مشتمل بر وعد مطلق و یک فصل مقوّمی است که آن را از سایر معاملات جدا می کند؟!

لازمه ی کلام صاحب جواهر- قدس سره - که می فرماید این مراهنه مشتمل بر وعد است، این است که بگوییم هر عقدی مشتمل بر یک وعد مطلق و یک فصل مقوّمی است که آن را از سایر عقود جدا می کند و با باطل بودن آن فصل مقوّم _ که در ما نحن فیه اشتمال بر رهان است _ آن وعد مطلق که به منزله ی جنس است به قوت خود باقی است. در حالی که این کلام درست نیست و نظیر آن است که بگوییم کسی که قرار بود مثلاً طاووسی را به دیگری بدهد، بعد از این که نتوانست طاووس را تهیه کند کلاغی را به جای آن بدهد؛ چون طاووس مشتمل بر حیوانیت و فصل ممیز است که فصل ممیز را نتوانست تهیه کند، ولی جنس آن را که حیوانیت است و در ضمن کلاغ موجود است، می تواند بدهد. در حالی که حقیقت هر چیزی به صورت آن است و جنس هم در ضمن فصل موجود است و اگر بر فرض می توانست حقیقت طاووسی را که متمحض در صورت آن است بدون حیوانیت بدهد، کافی بود.

بنابراین تحلیل این مراهنه به یک وعد و فصل ممیز که اگر فصل ممیز باطل بود وعد سر جای خود باقی است، مورد پسند هیچ یک از عرف، عقل و شرع نیست و اصلاً وعدی در آن نیست؛ چه مستقلاً و چه ضمناً، و اگر از باب وعد آن جُعل به برنده داده