بررسی گسترده ی فقهی: قمار، قیادت، قیافه، کهانت و ... صفحه 251

اضافات خودش است [پس معلوم می شود اخبار کاهن از طریق ارتباط با شیاطین است و این که بعضی اوقات أخبارش غیر مطابق واقع است، به خاطر اضافاتی است که از ناحیه ی خودش بر آن می افزاید] _ به نظر ما نمی تواند شاهد خوبی بر مدعا باشد، بلکه شاهد بهتر آن است که بگوییم دو مورد از چهار موردی که روایت ذکر فرموده با هم تفاوتی ندارد و آن ذکاء القلب و فطنه الروح است. ذکاء؛ یعنی «توقد الفهم و سرعه الفهم»(1) و «فطنه» هم یعنی فهم دقیق و لطیف، بنابراین این دو مورد با هم تفاوتی ندارد و از طرفی فراسه العین هم به ذکاء القلب برمی گردد؛ چون چشم یک ابزار است و ممکن است چشمِ کسی قوی تر از دیگری باشد، ولی آن انتقالات در حقیقت مال روح است، پس وجهی برای این که قید فقط برای فطنه الروح باشد، نیست و اظهر آن است که قید برای هر چهار مورد است. امّا به هر حال روایت از لحاظ سند مرسله بوده و نمی تواند حجّت باشد.

بنابراین آن چه توانستیم از معنای کهانت به دست بیاوریم