بنیانگذاری ملت حنیف، رسالت و مبارزات ابراهیم علیه‌السلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 174

و هــم‌چنيــن ديــــن اســلام كــه پيغمبــر آن حضــرت ختمــي مــرتبــت محمــد بن عبداللّه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله است نيــز از ذريــه اسمــاعيــل فـرزنـد ابراهيم عليه‌السلام اسـت! (1)

(298) بنيانگذاري ملت‌حنيف، رسالت‌ومبارزات‌ابراهيم عليه‌السلام

شرايط استجابت در دعاهاي ابراهيم عليه‌السلام

«...وَ اجْنُبْنـــــــي وَ بَنِــــــيَّ اَنْ نَعْبُـــــــدَ الاَْصْـــنامَ...!» (35 / ابراهيم)

درخواست ابراهيم عليه‌السلام از خداي تعالي، كه او را از پرستش بت‌ها دور گرداند و فرزندانش را نيز، در حقيقت پناهندگي اوست به خداي تعالي از شر گمراه كردني كه همو به بت‌ها نسبت داده است. واضح است كه اين دور كردن، هر جور و هر وقت كه

1- الميــزان ج : 12 ص : 125 .

شرايط استجابت در دعاهاي ابراهيم عليه‌السلام (299)

بـاشـد، بـالاخـره مستلزم ايـن است كه خـداي تعالي در بنده‌اش به نحوي تصرف بكند.

چيزي كه هست اين تصرف به آن حد نيست كه بنده را بي‌اختيار و مجبور سازد و اختيار را از بنده سلب نمايد. چون اگر دور كردن به اين حد باشد ديگر چنين دور بودني كمالي نيست كه آدمي مثل ابراهيم عليه‌السلام آن را از خدا مسئلت نمايد !

پس برگشت اين دعا، در حقيقت به اين معني است كه هر كه را خداوند در راه خود تثبيت مي‌كند، مي‌خواهد بفهماند كه هر چه از خيرات، چه فعل و چه ترك، چه امر وجودي باشد چه عدمي، همه نخست منسوب به خداي تعالي است و پس از آن منسوب به بنده‌اي از بندگان اوست، به خلاف شر، كه چه فعل باشد چه ترك، ابتداء منسوب به بنده است و اگر هم به خدا نسبت مي‌دهيم آن شروري را نسبت مي‌دهيم كـه خـداوند