تفسیر علامه: انسان‌های اولیه و پیامبران آنها از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 29

ابليس در برابر انسان

قسمت بعدي آيات بالا جريان سجده كردن تمامي فرشتگان به جز ابليس را بيان

1- الميـزان ج: 15 ص: 24 .

(52) انسان‌هاي اوليه و پيامبران آن‌ها

مي‌كند و علت سجده نكردن او را در اين دانسته كه وي از جنس فرشتگان نبوده بلكه از طايفه جن بوده است، لكن در ابتداء هيچ فرقي با ملائكه نداشته و در بين آنان بوده است: شيطان و همه فرشتگان در مقامي قرار داشتند كه مي‌توان آن مقام را مقام قدس ناميد و امر به سجده هم متوجه اين مقام بوده نه بـه يك يك افرادي كه در اين مقـام قـرار داشتـه‌انـد. بنابراين معلوم مي‌شود ابليس قبل از تمردش فرقي با ملائكه نداشته و پس از تمـرد حسـابش از آنـان جـدا شده است. ملائكه به آن‌چه مقام و منزلتشان اقتضا مي‌كرده باقي مـاندنـد و خضـوع بنـدگي را از دست ندادند ولكن ابليس بدبخت از آن مقام ساقط گرديد، چون از جنس جن بوده و فسق ورزيد و زندگي‌اي را اختيار كرد كه جز خروج از كرامت الهي و اطاعت بنـدگي چيز ديگري نبود.

از اين آيات استفاده مي‌شود كه اگر ابليس عصيان ورزيد و مستحق طرد شد به

ابليس در برابر انسان (53)

خاطر تكبرش بود وگرچه به ظاهر مي‌خواسته بر آدم تكبر ورزد، لكن از اين‌كه ابليس با سابقه‌اي كه از داستان خلافت آدم داشت و تعبيري كه از خداوند درباره خلقت آدم شنيده بود - كه من او را به دو دست خود آفريده‌ام - مع‌ذلك زير بار نرفت، برمي‌آيد كه وي در مقـام استكبـار بر خـداونـد بوده نه استكبار بر آدم!

ابليس از خداوند مهلت‌مي‌خواهد و خداوند هم به‌وي مهلت مي‌دهد. البته ابليس به‌طور مطلق از خدا مهلت خواسته است ولكن خداوند او را تازماني "معين" مهلت داده است.

(شـرح كـامل قـرارگرفتن آدم و همسـرش در بهشت و خـروج آن‌هـا بـه دليل وســوســه شيطــان و بقيــه داستـان در جلـد هشتـم ايـن مجلــدات آمــده اسـت.)(1)