امام رضا علیه السلام از دیدگاه اهل سنت صفحه 57

جایگاه اجتماعی مأمون

مأمون در ربیع الاول سال 170 ه .ق در یاسریه(1) زاده شد. مادرش یکی از کنیزان هارون به نام مراجل بود که از اهالی باذغیس(2) بود. مأمون پس از کشتن برادرش امین، بر سراسر سرزمین های اسلامی، بیش از بیست سال حکومت کرد.(3)

با وجود این، مأمون را به خاطر مادرش سرزنش می کردند. هارون با کنیز مطبخی هم بستر گشته و این کار وی دست آویزی برای عباسیان شده بود. بدین وسیله مأمون را همواره تحقیر می کردند، چنان که خنجی می نویسد: «بنی عباس مأمون را حرام زاده خواندند!»(4) برخی دیگر نوشته اند که خود هارون، فرزندش مأمون را نیز حرام زاده نامیده است(5) که این نیز وسیله ای برای سرزنش و تحقیر و بی لیاقتی مأمون بود.

تاریخ نگاران می نویسند: «زمانی به امین خبر رسید که مأمون بدی های او را برمی شمارد و خود را از او برتر می داند. امین شعری خطاب به برادرش مأمون سرود و او را به وجود مادرش [مراجل] سرزنش کرد. صولی نیز آن را این گونه سروده است:

دیگران نباید به واسطه تو فخر کنند؛ چرا که افتخار، جوانمرد با کمال را می زیبد.

آن هنگام که مردان به فضل و برتری های شان با یکدیگر به جنگ بپردازند، تو بر جایت بنشین؛ زیرا تو مرد این میدان نیستی!

1- یاسریه: نام روستایی نزدیک بغداد است. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج5، ص425.
2- در آن روزگار، جزو خراسان بوده، ولی هم اکنون نام محلی نزدیک هرات در افغانستان است.
3- تاریخ الامم و الملوک، ج7، ص198؛ الکامل فی التاریخ، ج6، ص289.
4- خنجی، وسیله الخادم الی المخدوم، ص221.
5- سهل تستری، قاموس الرجال، ج12، ص166.